Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ την Παρασκευή επέφερε στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ίσως το πιο ηχηρό πλήγμα της δεύτερης θητείας του. Οι δικαστές, μεταξύ αυτών και δύο που ο ίδιος είχε διορίσει, ακύρωσαν την κεντρική οικονομική του πολιτική -τους παγκόσμιους δασμούς.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, η απόφαση ενδέχεται να τον έσωσε από τον εαυτό του -τουλάχιστον πολιτικά.
Ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί επαινούν ανοιχτά την απόφαση, ενώ πολλοί ακόμη φέρονται να ανακουφίστηκαν παρασκηνιακά. Κι αυτό γιατί, παρότι πρόκειται για σοβαρό πλήγμα στην ατζέντα Τραμπ, ταυτόχρονα τον απογυμνώνει από εργαλεία που προκαλούσαν βραχυπρόθεσμη οικονομική ζημιά και πολιτικό κόστος στο κόμμα του.
Η υπόθεση των δασμών δεν έχει κλείσει. Ο Τραμπ έσπευσε να δηλώσει ότι θα επιβάλει παγκόσμιους δασμούς 10% βάσει διαφορετικής νομικής εξουσιοδότησης -την οποία μάλιστα ανακοίνωσε το Σάββατο ότι θα αυξήσει στο 15%. Υποστήριξε ακόμη ότι η απόφαση του Δικαστηρίου ενίσχυσε τη δυνατότητά του να επιβάλλει εμπορικές κυρώσεις.
Στην πράξη, όμως, αυτό δεν ισχύει. Οι εξουσίες του περιορίστηκαν σημαντικά. Και ενώ οι Ρεπουμπλικανοί τού είχαν επιτρέψει να κινηθεί μονομερώς ακόμη και σε ζητήματα που το Σύνταγμα αναθέτει στο Κογκρέσο, η εξέλιξη αυτή ίσως οδηγήσει σε εσωτερικό αναστοχασμό για το αν θα συνεχίσουν να στηρίζουν τις εμπορικές του πρωτοβουλίες.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν θα αξιοποιήσουν αυτή την ευκαιρία για αποκλιμάκωση.
Πώς οι δασμοί έπληξαν πολιτικά τον Τραμπ
Η χρονική συγκυρία της απόφασης ήταν αποκαλυπτική. Μόλις 90 λεπτά νωρίτερα, η Υπηρεσία Οικονομικής Ανάλυσης ανακοίνωσε ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε με ετήσιο ρυθμό μόλις 1,4% το τέταρτο τρίμηνο. Το 2025 εξελίσσεται σε μία από τις πιο αδύναμες χρονιές ανάπτυξης από το 2016.
Η αγορά εργασίας υπήρξε επίσης υποτονική, ενώ ο πληθωρισμός, αν και υποχώρησε ελαφρώς τον Ιανουάριο, παραμένει επίμονος.
Με άλλα λόγια, πέρα από το χρηματιστήριο, η οικονομία δεν πηγαίνει καλά.
Δεν είναι σαφές πόσο από αυτή τη στασιμότητα οφείλεται αποκλειστικά στους δασμούς. Ωστόσο, η αβεβαιότητα που προκάλεσαν και το αυξημένο κόστος που δημιούργησαν επιβάρυναν ένα ήδη εύθραυστο οικονομικό περιβάλλον.
Οι δασμοί έδωσαν στους Αμερικανούς έναν απτό λόγο να χρεώσουν στον Τραμπ τις οικονομικές δυσκολίες. Ο ίδιος ανέλαβε την ευθύνη μιας πιεσμένης οικονομίας επιλέγοντας μια πολιτική που πολλοί οικονομολόγοι είχαν προειδοποιήσει ότι θα επιδείνωνε την κατάσταση, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.
Το πολιτικό κόστος ήταν εμφανές. Από την ανακοίνωση των παγκόσμιων δασμών στις 2 Απριλίου, η καθαρή αποδοχή του Τραμπ για την οικονομία πέρασε από το +6 στο -12, σύμφωνα με τους μέσους όρους του Νέιτ Σίλβερ.
Δημοσκόπηση του CNN έδειξε ότι το 62% των Αμερικανών αποδοκιμάζει τη στάση του στους δασμούς, έναντι 37% που την εγκρίνει. Ακόμη και το 25% των ψηφοφόρων με ρεπουμπλικανική κλίση εξέφρασε διαφωνία.
Πώς το Ανώτατο Δικαστήριο περιόρισε τα περιθώριά του
Σε μια συχνά συγκεχυμένη συνέντευξη Τύπου, ο Τραμπ επικαλέστηκε τη διαφωνία του δικαστή Μπρετ Κάβανο, ο οποίος υποστήριξε ότι υπάρχουν άλλες νομικές οδοί για την επιβολή δασμών.
Κάποιες πράγματι υπάρχουν. Ο Τραμπ ανακοίνωσε άμεσα την επιβολή δασμών 10% βάσει του άρθρου 122 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974.
Υποστήριξε ότι η νέα οδός είναι «ακόμη ισχυρότερη» από την προηγούμενη. Όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Αν το Δικαστήριο του επέτρεπε να χρησιμοποιεί την εξουσία έκτακτης ανάγκης, θα είχε πολύ μεγαλύτερη ευελιξία για την ταχεία επιβολή και τροποποίηση υψηλών δασμών – συχνά για να πιέσει άλλες χώρες.
Το άρθρο 122, αντιθέτως, περιορίζει τους δασμούς στο 15% και για διάρκεια 150 ημερών, εκτός αν το Κογκρέσο εγκρίνει παράταση. Δεδομένου ότι και τα δύο σώματα έχουν ήδη εκφράσει αντιρρήσεις, μια τέτοια παράταση φαντάζει δύσκολη.
Επιπλέον, δεν είναι σαφές αν πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής της διάταξης, καθώς απαιτείται συγκεκριμένο πρόβλημα διεθνών πληρωμών.
Ο πρόεδρος του Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, επισήμανε ότι οι εναλλακτικές νομικές βάσεις περιλαμβάνουν διαδικαστικές προϋποθέσεις, γνωμοδοτήσεις υπηρεσιών και περιορισμούς στη διάρκεια και το ύψος των δασμών.
Με απλά λόγια, τα περιθώρια κινήσεων στενεύουν. Και οι ξένες κυβερνήσεις γνωρίζουν πλέον αυτούς τους περιορισμούς, γεγονός που μειώνει τη διαπραγματευτική ισχύ του Τραμπ.
Όλα τα βλέμματα στους Ρεπουμπλικανούς
Το ερώτημα τώρα είναι αν η απόφαση θα ενθαρρύνει τους επιφυλακτικούς -αλλά μέχρι σήμερα σιωπηλούς- Ρεπουμπλικάνους στο Κογκρέσο να αποστασιοποιηθούν.
Εδώ και έναν χρόνο, πολλοί κρατούσαν αποστάσεις, καθώς οι δασμοί συγκρούονταν με τη διαχρονική ταυτότητα του κόμματος υπέρ των ελεύθερων αγορών.
Η απόφαση αποτελεί πλήγμα στη μονομερή προσέγγιση Τραμπ και ίσως επηρεάσει και άλλες πρωτοβουλίες του. Στη σύμφωνη γνώμη του, ο δικαστής Νιλ Γκόρσατς φάνηκε να καλεί το Κογκρέσο να αναλάβει ενεργότερο ρόλο μέσω νομοθεσίας.
Βρισκόμαστε πλέον σε χρονιά ενδιάμεσων εκλογών, όπου το πολιτικό κόστος τέτοιων επιλογών μετράει περισσότερο. Ήδη διαφαίνονται σημάδια μειωμένης ανοχής στο εσωτερικό του κόμματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει μαζική ρήξη. Ο Τραμπ δύσκολα θα θελήσει να εμφανιστεί ότι υποχωρεί απέναντι στο Δικαστήριο ή στην πίεση του κόμματός του.
Αν όμως επιμείνει σε μια επιθετική πολιτική δασμών, ίσως απορρίψει ένα πολιτικό «δώρο» που του προσφέρθηκε άθελά του.
