Τα στοιχειώδη για τα σύνορα
Ας ξεκινήσουμε από τα στοιχειώδη. Τα σύνορα υπάρχουν ή δεν υπάρχουν. Και αν υπάρχουν, φυλάσσονται. Δεν «επιτηρούνται», δεν «παρακολουθούνται», δεν «σχολιάζονται» – φυλάσσονται. Αν όμως φυλάσσονται, τότε όσοι επιχειρούν να τα παραβιάσουν δεν είναι απλώς “παράτυποι”. Είναι παράνομοι.
Η έννοια παράνομος μετανάστης (#illegal_immigrant) υπάρχει στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο και είναι διαφορετική από τον “παράτυπο” (#irregular). Παράτυπος είναι αυτός που μπήκε νόμιμα, για παράδειγμα με τουριστική βίζα, και παρέμεινε αφού έληξε η άδειά του ή εργάζεται χωρίς άδεια. Αυτός που μπήκε παράνομα δεν είναι παράτυπος· είναι ΠΑΡΑΝΟΜΟΣ. Παραβίασε τον σκληρό πυρήνα του ποινικού δικαίου: την παράνομη είσοδο σε κυρίαρχο κράτος. Θα μπορούσε να είναι οτιδήποτε, εγκληματίας, τρομοκράτης, κατάσκοπος. Αν ένα κράτος δεν μπορεί να ελέγχει ποιοι μπαίνουν, χάνει κάθε μέσο προστασίας των πολιτών του και παύει να είναι κυρίαρχο. Η παράνομη είσοδος δεν είναι διοικητική παρατυπία αλλά σοβαρό ποινικό αδίκημα. Από αυτή τη θεμελιώδη διαπίστωση ξεκινούν όλα, και από την άρνησή της ξεκινά το χάος.
Χίος: άλλη μία τραγωδία
Πύλος: η απόλυτη νομική σχιζοφρένεια
Το κρίσιμο σημείο
Αν το Λιμενικό δεν έχει δικαίωμα απώθησης, σύλληψης και κράτησης, αν μετά τη «διάσωση» οι παράνομοι αποβιβάζονται και χάνονται στο σύστημα, τότε η φύλαξη συνόρων δεν έχει νόημα. Το Λιμενικό δεν φυλά σύνορα· λειτουργεί ως πλωτό ΕΚΑΒ. Όμως οι συνοριοφύλακες έχουν ως βασικό έργο τη φύλαξη. Η διάσωση είναι παράγωγο της φύλαξης, όχι υποκατάστατό της.
Αν κάποιοι πλησιάζουν νύχτα για να αποβιβάσουν ναρκωτικά ή τρομοκρατικούς πυρήνες, το Λιμενικό οφείλει να τους καταδιώξει και να τους συλλάβει. Αν όμως πρόκειται για δουλεμπορικά, καλείται να παρακολουθεί, να συνοδεύει, να συνδράμει. Το αποτέλεσμα είναι να λειτουργεί όχι ως φύλακας των θαλασσίων συνόρων αλλά ως τροχονόμος των διακινητών.
Ο μόνος τρόπος
Ο μόνος τρόπος να σωθούν ανθρώπινες ζωές χωρίς να καταλυθούν τα σύνορα είναι συγκεκριμένος: διάσωση όπου υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, σύλληψη, κράτηση, επιστροφή. Χωρίς αυτό το πακέτο, κάθε διάσωση λειτουργεί ως πρόσκληση για την επόμενη τραγωδία. Όσοι μπαίνουν παράνομα πρέπει να συλλαμβάνονται και να κρατούνται μέχρι να αποχωρήσουν, είτε εντοπιστούν στη θάλασσα είτε στις ακτές. Όσοι εμφανίζονται ως «κυβερνήτες» των σκαφών πρέπει να αντιμετωπίζονται ως διακινητές, με εξάντληση της αυστηρότητας του Ποινικού Δικαίου. Αν δεν επανέλθει η κράτηση τύπου «Αμυγδαλέζας», είτε δεν θα υπάρχουν σύνορα είτε θα υπάρχουν αλλεπάλληλες ναυτικές τραγωδίες.
Διακινητές, ΜΚΟ και η ιταλική επιλογή
Το τελικό συμπέρασμα
Χωρίς σύλληψη και κράτηση δεν υπάρχουν σύνορα. Χωρίς επιστροφή δεν υπάρχει αποτροπή. Χωρίς αποτροπή οι διακινητές θα συνεχίσουν να σκοτώνουν. Όσο βαφτίζουμε την παρανομία «παρατυπία», όσο μετατρέπουμε τους συνοριοφύλακες σε διασώστες και θεωρούμε αυτονόητο δικαίωμα την παραβίαση συνόρων, οι τραγωδίες θα επαναλαμβάνονται και το κράτος θα συρρικνώνεται. Αυτό δεν είναι ανθρωπισμός· είναι παραίτηση.
ΥΓ. Η Ελλάδα είχε υιοθετήσει το σύστημα σύλληψης και φύλαξης των παρανόμως εισελθόντων σε δομές τύπου «Αμυγδαλέζα» επί κυβέρνησης Σαμαρά-Βενιζέλου, με αισθητή μείωση ροών την περίοδο 2012-14. Η πολιτική αυτή εγκαταλείφθηκε το 2014 από τον ΣΥΡΙΖΑ και δεν αποκαταστάθηκε μετά το 2019.
Η Ελλάδα καταδικάστηκε για push back για ένα περιστατικό του Μαΐου 2019 (A.R.A. vs Greece). Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση N.T. and N.D. v. Spain έκρινε ότι όποιος εισέρχεται παράνομα από ασφαλή χώρα δεν δικαιούται άσυλο εφόσον υπάρχει πρακτικά προσβάσιμη νόμιμη πύλη εισόδου. Ωστόσο, ο δημόσιος διάλογος παραμένει εστιασμένος στις ευθύνες του Λιμενικού. Θλιβερή κατάντια αυτοπαραίτησης και αυτοδιάλυσης.
