Η σημασία της υπογραμμίστηκε έντονα από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δήλωσε ανοιχτά ότι εξετάζει το ενδεχόμενο οι ΗΠΑ να αποκτήσουν το νησί από το ΝΑΤΟϊκό τους σύμμαχο, τη Δανία, είτε μέσω αγοράς είτε ακόμη και με τη χρήση βίας. Υπενθυμίζεται ότι νωρίτερα σήμερα, ο Αμερικανός Πρόεδρος ανακοίνωσε δασμούς σε βάρος των ευρωπαϊκών χωρών που απέστειλαν στρατεύματα στη Γροιλανδία, σε ένδειξη αλληλεγγύης με τη Δανία.
Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ του Guardian, η κλιματική κρίση συρρικνώνει τον πάγο που καλύπτει τη Γροιλανδία όπως και τον θαλάσσιο πάγο της ευρύτερης Αρκτικής, ανοίγοντας νέες θαλάσσιες οδούς και αποκαλύπτοντας πολύτιμους φυσικούς πόρους.
Οι απειλές του Τραμπ, που στο παρελθόν αποδίδονταν σε ρητορικές εξάρσεις, εκλαμβάνονται πλέον ως πρώιμη ένδειξη του τρόπου με τον οποίο το λιώσιμο των πάγων μετατρέπει τη Γροιλανδία σε ένα ιδιαίτερα πολύτιμο γεωπολιτικό σημείο ανάφλεξης.
Ο θαλάσσιος πάγος υποχωρεί
Η μέση έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική τα τελευταία πέντε χρόνια ανήλθε σε 4,6 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου όσο το μέγεθος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως επισημαίνει ο Guardian, έχει μειωθεί κατά 27% σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 6,4 εκατ. τετραγωνικών χιλιομέτρων της περιόδου 1981–2010, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Δεδομένων Χιονιού και Πάγου (NSIDC).
Η συρρίκνωση των αρκτικών πάγων σημαίνει ότι, κατά τους θερινούς μήνες, ο θαλάσσιος πάγος δεν φτάνει πλέον στις ακτές της Ρωσίας και του Καναδά. Και επειδή στον Βόρειο Πόλο δεν υπάρχει στεριά, αποκαλύπτονται πλέον θάλασσες που στο παρελθόν ήταν απροσπέλαστες.
Οι αρκτικές ναυτιλιακές οδοί γίνονται ολοένα και πιο βιώσιμες
Σημειώνεται ότι αυτή η εξέλιξη ανοίγει νέες θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές. Καθώς οι πολικές θάλασσες παραμένουν προσπελάσιμες για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, διαδρομές που παλαιότερα ήταν προσβάσιμες μόνο σε παγοθραυστικά μετατρέπονται πλέον σε εμπορικούς διαύλους.
Η εξέλιξη αυτή αναδιαμορφώνει τον παγκόσμιο χάρτη του εμπορίου, προσθέτοντας εναλλακτικές διαδρομές στον Σουέζ και μειώνοντας το ταξίδι από τη δυτική Ευρώπη προς την ανατολική Ασία σχεδόν στο μισό.
Σύμφωνα με στοιχεία του Marine Exchange of Alaska, το 2024 καταγράφηκαν 665 διελεύσεις από το Στενό του Βερίγγειου, που χωρίζει τη Ρωσία από τις ΗΠΑ. Πρόκειται για αύξηση 175% σε σχέση με τις 242 διελεύσεις του 2010.
Ωστόσο, οι διαδρομές αυτές δεν στερούνται κινδύνων, γεγονός που επηρεάζει τη βιωσιμότητά τους.
Κλιμακούμενες εντάσεις στην Αρκτική
Πολλές αρκτικές χώρες προβάλλουν διεκδικήσεις στην περιοχή: όπως ο Καναδάς, η Δανία, η Νορβηγία, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Όρια της Υφαλοκρηπίδας (CLCS) διατυπώνει συστάσεις προς τα παράκτια κράτη σχετικά με αυτές τις διεκδικήσεις.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική και ειδικότερα στη Γροιλανδία. Η απομονωμένη βάση Πιτουφίκ, στη βορειοδυτική Γροιλανδία, φιλοξενεί συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πυραύλων, αντιπυραυλικής άμυνας και διαστημικές επιχειρήσεις για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Η Ρωσία, από την πλευρά της, έχει ανοίξει αρκετές στρατιωτικές βάσεις την τελευταία δεκαετία, ενώ έχει αποκαταστήσει παλαιές σοβιετικές υποδομές και αεροδρόμια.
Το 2018, η Κίνα αυτοχαρακτηρίστηκε «σχεδόν αρκτικό κράτος», σε μια προσπάθεια να ενισχύσει την επιρροή της στην περιοχή.
Σύμφωνα με την Αντρέεβα, «το στρατιωτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία 10-15 χρόνια και το τοπίο έχει αλλάξει δραστικά μετά το 2022», όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία.
Παρότι η Ρωσία έχει επικεντρωθεί στην Ουκρανία από το 2022, έχει διατηρήσει ακέραιη την παρουσία της στην Αρκτική.
Από τη μεριά τους, οι χώρες του ΝΑΤΟ ενισχύουν τη ναυτική τους παρουσία στην περιοχή και έχουν ανακοινώσει αυξημένα προγράμματα ναυπήγησης παγοθραυστικών. Με τη σκανδιναβική διεύρυνση του ΝΑΤΟ, η πολεμική αεροπορία της Δανίας έχει ενσωματωθεί στενότερα με εκείνες της Φινλανδίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας. Το 2024, η Κίνα ανέπτυξε τρία παγοθραυστικά σκάφη στην Αρκτική.
Το ενδιαφέρον για τα κρίσιμα ορυκτά της Γροιλανδίας
Η Γροιλανδία έχει ιδιαίτερη σημασία και στην παγκόσμια κούρσα για τα κρίσιμα ορυκτά. Πιο συγκεκριμένα, κατατάσσεται όγδοη παγκοσμίως σε αποθέματα σπάνιων γαιών, τα οποία εκτιμώνται σε 1,5 εκατομμύριο τόνους σύμφωνα με την Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία (USGS).
Φιλοξενεί δύο από τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα, στο Κβανεφέλντ και στο Τανμπρίζ. Το ξένο ενδιαφέρον για αυτά αυξάνεται. Η κινεζική Shenghe Resources είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος μέτοχος του έργου στο Κβανεφέλντ, με ποσοστό 6,5%.
Μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί εξόρυξη σπάνιων γαιών, κυρίως λόγω της δυσπρόσιτης γεωγραφίας. Μόνο περίπου το 20% της Γροιλανδίας είναι απαλλαγμένο από πάγο, ενώ μεγάλο μέρος του νησιού παραμένει απρόσιτο για μεγάλο διάστημα του έτους.
Ωστόσο, όπως συμβαίνει και με τις θαλάσσιες διαδρομές, η παγκόσμια υπερθέρμανση αρχίζει να αλλάζει αυτή την εξίσωση, καθώς η υποχώρηση των πάγων αποκαλύπτει νέα ορυκτά αποθέματα.
