Συγγραφέας: Βλάσιος Οικονόμου, Ιστορικός στην Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού
Ο Κωνσταντίνος Παπάζογλου εισήλθε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων (Σ.Ν.Δ.) στις 01.09.1920 και αποφοίτησε στις 19.02.1925 ως μάχιμος Σημαιοφόρος. Ακολούθως προήχθη σε Ανθυποπλοίαρχο στις 05.08.1927 και σε Υποπλοίαρχο στις 17.02.1933. Στις 11.05.1935, καταδικάστηκε από το Έκτακτο Στρατοδικείο Ναυστάθμου σε θάνατο (που μετατράπηκε σε ισόβια δεσμά) και σε στρατιωτική καθαίρεση για τη συμμέτοχη του στο Κίνημα του Μαρτίου 1935 (Ελευθερίου Βενιζέλου), κατά το οποίο υπηρετώντας ως Ύπαρχος του υποβρυχίου «ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ», ανέλαβε την κυβέρνηση του αντιτορπιλικού «ΝΙΚΗ»[1].
Το Κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935 ήταν η αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος της βενιζελικής αντιπολίτευσης έναντι της φιλοβασιλικής κυβέρνησης του Παναγή Τσαλδάρη, η οποία είχε προκύψει μετά τις βουλευτικές εκλογές του 1933. Καταγράφηκε ως προσπάθεια των βενιζελικών για την αποφυγή της διαφαινόμενης επαναφοράς της μοναρχίας στην Ελλάδα. Το κίνημα κατεστάλη με σχετική ευκολία από τις κυβερνητικές δυνάμεις, γεγονός που οδήγησε στη φυγή του Ελευθερίου Βενιζέλου και άλλων ηγετών της βενιζελικής παράταξης στο εξωτερικό, σε μαζικές εκκαθαρίσεις στις τάξεις των ενόπλων δυνάμεων και εν τέλει στην επαναφορά του βασιλιά Γεωργίου Β΄ κατά τα τέλη του ιδίου έτους[2].
Οι κινηματίες απέβλεπαν στην κατάληψη του Στόλου, ο οποίος, σύμφωνα με τα σχέδιά τους, θα έπαιζε βασικό ρόλο στην επιτυχία του κινήματος. Στόχος τους ήταν ακόμη οι στρατιωτικές δυνάμεις που έδρευαν στη Θεσσαλονίκη και την Καβάλα, τις οποίες θα έθεταν κάτω από τον έλεγχό τους. Με τον έλεγχο του Στόλου, των φρουρών Θεσσαλονίκης και Καβάλας, με την Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου στη διάθεσή τους, οι κινηματίες θα σχημάτιζαν προσωρινή κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη, αν στο μεταξύ δεν υπέβαλλε παραίτηση η κυβέρνηση στην Αθήνα, όπου οι μυημένοι αξιωματικοί θα προσπαθούσαν να θέσουν κάτω από τον έλεγχό τους τις φρουρές της πόλης για τη δημιουργία αντιπερισπασμού.
Το κίνημα απέτυχε στην πρώτη και κρίσιμη φάση του, όταν ο Στόλος, αντί για τη Θεσσαλονίκη, κατευθύνθηκε προς την Κρήτη, όπου ο Ελευθέριος Βενιζέλος ανέλαβε την ηγεσία του κινήματος, όχι όμως χωρίς ενδοιασμούς. Οι φρουρές στη Βόρεια Ελλάδα επαναστάτησαν με μεγάλη καθυστέρηση και τέθηκαν και πάλι κάτω από κυβερνητικό έλεγχο, ευθύς μετά την εκδήλωση του κινήματος. Στο μεταξύ, η κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη αντέδρασε δυναμικά, αναθέτοντας την καταστολή του κινήματος στον Υπουργό Στρατιωτικών Γεώργιο Κονδύλη, προσλαμβάνοντας τον Ιωάννη Μεταξά ως Υπουργό Άνευ Χαρτοφυλακίου[3].
Από τις 17 Μαρτίου έως τις 5 Μαΐου 1935, τα στρατοδικεία, τακτικά και έκτακτα, δίκασαν 1130 αξιωματικούς και ιδιώτες από τους οποίους απελάθηκαν ή αθωώθηκαν 271 και καταδικάστηκαν 859, άλλοι παρόντες και άλλοι ερήμην, σε διάφορες ποινές[4]. Κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας στις 13 Απριλίου 1935, από τους καταδικασθέντες σε θάνατο παρόντες ήταν μόνο δύο, ο Υποπλοίαρχος Κωνσταντίνος Παπάζογλου και ένας Υπαξιωματικός. Μετά την επιβολή της ποινής, ο Πρόεδρος τους στρατοδικείου Υποναύαρχος Δημήτριος Οικονόμου, κίνησε αμέσως τη διαδικασία χάριτος[5].
Ο Υποπλοίαρχος Κωνσταντίνος Παπάζογλου προτίμησε να παραδοθεί στη Χίο, αντί να διαφύγει στο εξωτερικό, όπως οι περισσότεροι του Κινήματος του 1935. Η καθαίρεση έλαβε χώρα στο γήπεδο του Ναυστάθμου Σαλαμίνας, με παρουσία αντιπροσωπειών από τα πλοία και τις υπηρεσίες[6]. Ωστόσο, την 01.12.1935 του απονεμήθηκε χάρη και εξήλθε από τις φυλακές Ναυπλίου, όπου εξέτιε την ποινή του. Στις 16.07.1936 ακυρώθηκε η έκπτωση από το βαθμό του, λογίστηκε δε σε αποστρατεία από τις 11.06.1935 ως Ανθυποπλοίαρχος ε.α.
Φοίτησε στη Σχολή Υποβρυχίων (1931 και 1933) και έλαβε Πτυχίο Εξειδίκευσης Υπάρχου Υποβρυχίων. Υπηρέτησε σε πλοία επιφάνειας, υποβρύχια και υπηρεσίες ξηράς. Διατέλεσε Κυβερνήτης των σε εφεδρεία/συντήρηση τορπιλοβόλων «ΔΩΡΙΣ», «ΚΥΖΙΚΟΣ» και «ΚΥΔΩΝΙΑΙ» (1930-1931, Ανθυποπλοίαρχος). Μετά την απόταξή του, κατατάχθηκε κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο (1936-1939) στο Ισπανικό Ναυτικό, με την πλευρά των Δημοκρατικών. Αργότερα, κατατάχθηκε στο Εμπορικό Ναυτικό και απωλέσθηκε στις 22.01.1942 με το ατμόπλοιο Olympic «Ολυμπίκ» κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου[7].
Το Olympic ήταν εμπορικό πλοίο τύπου ατμόπλοιο-τάνκερ, κατασκευασμένο το 1907 από το ναυπηγείο J. Readhead & Sons στην Αγγλία. Το πλοίο είχε μεγάλη ιστορία σε διάφορες ιδιοκτησίες και ονόματα πριν καταλήξει υπό παναμαϊκή σημαία το 1941, στην Cia International de Vapores SA & Cia General de Vapores SA (S.S. Niarchos)[8].
Το πλοίο εξέπλευσε από το Κουρασάο με προορισμό τη Βαλτιμόρη στις ΗΠΑ, μεταφέροντας αργό πετρέλαιο, όταν δέχτηκε επίθεση στον ανοικτό Ατλαντικό σε στίγμα 36.01°N, 75.30°W, από το γερμανικό υποβρύχιο U-66, στις 22 Ιανουαρίου 1942.
Στις 22 Ιανουαρίου 1942 και περί ώρας 12:39, περίπου 60-70 μίλια νότια του Cape Hatteras, στις ακτές των ΗΠΑ το πλοίο δέχθηκε δύο τορπίλες στη δεξιά του πλευρά από το γερμανικό υποβρύχιο U-66. Το πλοίο κόπηκε στα δύο και βυθίστηκε μέσα σε μόλις ένα λεπτό, λόγω των εκτεταμένων ζημιών και της εισροής υδάτων. Δεν υπήρξαν επιζώντες από το πλήρωμα των 35 ατόμων, καθώς το πλοίο θεωρήθηκε αγνοούμενο όταν απέτυχε να φτάσει στον προορισμό του (Βαλτιμόρη)[9]. Το υποβρύχιο U-66 ήταν γερμανικό U-boat τύπου IXC, ενεργό στον Ατλαντικό εκείνη την περίοδο. Εκτός από το Olympic, στο ίδιο διάστημα βύθισε και άλλα εμπορικά πλοία, δείχνοντας την ένταση των υποβρυχιακών επιχειρήσεων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη θαλάσσια γραμμή της Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ και του Ατλαντικού.
Από τα 35 μέλη του πληρώματος του πλοίου Olympic που χάθηκαν, οι 16 ήταν Έλληνες ναυτικοί[10]. Μεταξύ των θυμάτων ήταν οι ακόλουθοι:
Ο Κωνσταντίνος Παπάζογλου, Πλοίαρχος (Master), 37 ετών. Ο Πλοίαρχος Κωνσταντίνος Παπάζογλου εργάστηκε σε πλοία ελληνικών συμφερόντων με ξένη σημαία (σύνηθες μετά το 1939). Ως πλοίαρχος δεξαμενόπλοιου, είχε υψηλή εμπειρία στη διαχείριση φορτίων πετρελαίου, από τις πιο επικίνδυνες αποστολές της περιόδου.
Ο Γεώργιος Μαλτέζος, Αρχιμηχανικός (Chief Engineer), 41 ετών. Οι Έλληνες αρχιμηχανικοί θεωρούνταν ιδιαίτερα αξιόπιστοι και συχνά εργάζονταν σε διεθνή πληρώματα.
Ο Γεώργιος Μπουμπλίνης, Ναύκληρος (Boatswain), 40 ετών. Ο ναύκληρος Γεώργιος Μπουμπλίνης ήταν παλιός ναυτικός με πολυετή θητεία.
Ο Ιωάννης Γρέγος, Υποπλοίαρχος / Β΄ Πλοίαρχος (Second Mate), 38 ετών.
Ο Στυλιανός Καπίρης, Λιπαντής (Oiler), 39 ετών.
Ο Δημήτριος Καρατζάς, Ναύτης Α΄ (Able Seaman), 40 ετών και ο Ιωάννης Γιαννόπουλος, Ναύτης Α΄ (Able Seaman), 28 ετών.
Η βύθιση του Olympic ανέδειξε την επικινδυνότητα της ναυσιπλοΐας στον Ατλαντικό κατά τα πρώιμα στάδια της εισόδου των ΗΠΑ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα γερμανικά υποβρύχια όπως το U-66 βύθιζαν συστηματικά εμπορικά πλοία για να διακόψουν τις γραμμές ανεφοδιασμού των Συμμάχων. Οι Έλληνες ναυτικοί του Olympic αντιπροσωπεύουν τη μεγάλη ελληνική συμβολή στη συμμαχική ναυτιλία, τις βαριές απώλειες του ελληνικού εμπορικού ναυτικού (χιλιάδες νεκροί 1939–1945) καθώς και τα πληρώματα που δεν τιμήθηκαν ως θα έπρεπε μετά τον πόλεμο.
[1] Αντιναύαρχος ΠΝ ε.α. Αναστάσιος Κ. Δημητρακόπουλος «Βιογραφικό Λεξικό των Αποφοίτων της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων», Οι τάξεις εισόδου 1884-1950 (Τόμος δεύτερος Λ-Ω), Γενικό Επιτελείο Ναυτικού, Αθήνα, 2006, σελ. 171.
[2] Mazower, Mark, Στην Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής. Μετάφραση: Κώστας Κουρεμένος. Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 1994, σελ. 39.
[3] Βερέμης, Θ, Η Ελλάδα του Μεσοπολέμου (1922-1940), Εκπαιδευτική Εγκυκλοπαίδεια, Ελληνική Ιστορία, (Τόμος 22 ). Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών, 1999, σελ. 392.
[4] Στυλιανός Ι. Χαρατσής, «1023 Αξιωματικοί και 22 κινήματα», τ. Α΄, Αθήνα, 1985, σελ. 208.
[5] Στυλιανός Ι. Χαρατσής, «1023 Αξιωματικοί και 22 κινήματα», τ. Α΄, Αθήνα, 1985, σελ. 210-211.
[6] Στυλιανός Ι. Χαρατσής, «1023 Αξιωματικοί και 22 κινήματα», τ. Α΄, Αθήνα, 1985.
[7] Στυλιανός Ι. Χαρατσής, «1023 Αξιωματικοί και 22 κινήματα», τ. Α΄, Αθήνα, 1985, σελ. 298.
[8] https://sunkenshipsobx.com/olympic/
