Η συμβολή της Ακτοπλοΐας στη διάρκεια του πολέμου 1940-1945

Το Υπουργείο Ναυτιλίας σε συνεργασία με το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού άμεσα με την έναρξη του πολέμου εφάρμοσε το σχέδιο «ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ» και ολοκλήρωσε σε διάστημα 2-3 ημερών την κινητοποίηση των πλοίων της ακτοπλοΐας για την άμεση και αποτελεσματική εξυπηρέτηση των μεταφορών.

Επιτάχθηκαν 47 πλοία της Ακτοπλοΐας τα οποία σύμφωνα με αναφορές σε ιστορικά αρχεία ήταν τα εξής:  Αγ. Γεώργιος, Αετός, Αθηνά Σ., Αθήναι, Ακρόπολις, Αλμπέρτα, Άνδρος, Αρντένα, Αττική, Αυλίς, Αύρα, Ελβίρα, Ελένη, Ελλάς, Ελλάκι, Ελληνίς, Έλση, Έσπερος, Ζάκυνθος, Θράκη, Ιθάκη, Ιωνία, Καλυδών, Κέρκυρα, Κεφαλληνία, Κορινθία, Κρήτη, Λέσβος, Λέων, Μακεδονία, Μήλος, Μοσχάνθη, Ναυσικά, Ναυτίλος, Νικόλαος Λ., Πέτρος, Πολικός, Πτερωτή, Πύλαρος, Σάμος, Σίφνος, Σοφία, Σπέτσαι, Σωκράτης, Φρίντων, Φωκίων, Χίος.

Τρία από τα παραπάνω πλοία χρησιμοποιήθηκαν ως νοσοκομειακά. Στο μέτωπο της Αλβανίας, οι ανάγκες συνολικά των 500.000 ανδρών του Ελληνικού Στρατού ήταν άμεσες και επιτακτικές  και τα εφόδια που χρειάσθηκαν για την υποστήριξη του στρατού διενεργήθηκαν κυρίως από τη θάλασσα με τα ακτοπλοϊκά πλοία. Τα 4/5 του συνόλου των εφοδίων για την υποστήριξη του Στρατού στο αλβανικό μέτωπο μεταφέρθηκαν από τη θάλασσα.

Συγχρόνως, ο ακτοπλοϊκός στόλος, αντιμετώπισε αποτελεσματικά τις ακτοπλοϊκές μεταφορές και κάλυψε τις ανάγκες του επισιτισμού. Ο ακτοπλοϊκός στόλος αφού προσέφερε προς την Πατρίδα τις υπηρεσίες του, καταστράφηκε σχεδόν όλος από τα αεροπορικά πυρά κατά τη διάρκεια της Γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα, μεταξύ της περιόδου της 6ης Απριλίου 1941 και 31ης Μαΐου 1941.

Στην περίοδο αυτή, βυθίστηκαν από τους βομβαρδισμούς των Γερμανικών αεροπλάνων στο λιμάνι του Πειραιά 9 πλοία, στην Κρήτη 17 και αρκετά άλλα ακτοπλοϊκά πλοία σε άλλες παράκτιες περιοχές της χώρας.

Στη διάρκεια του πολέμου, υπολογίζεται με βάση διάφορα και διάσπαρτα στοιχεία ότι η ακτοπλοΐα έχασε το 94% των πλοίων της ή το 86% της  χωρητικότητας. Τα μόνα ακτοπλοϊκά που διασώθηκαν σύμφωνα με ιστορικές αναφορές αρχείων ήταν: Κορινθία,  Ιωνία , Ελένη, Κεφαλληνία (μετέπειτα Κορυτσά) και Ναυσικά.

ΑΠΩΛΕΣΘΕΝΤΑ ΕΠΙΒΑΤΗΓΑ ΠΛΟΙΑ 1940-1945

Αναφέρονται κάποια καταγεγραμμένα ιστορικά στοιχεία (χωρίς να αποκλείονται αποκλίσεις αυτών)με το όνομα του πλοίου /τον πλοιοκτήτη ή πλοιοκτήτρια εταιρεία και την ημερομηνία απώλειας.

1. Άγιος Γεώργιος (Ναυτίλος)/Χ. Καβουνίδης/20.05.1941
2. Αετός/Α. Πολέμης/29.04.1941
3. Αθήναι/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/06.04.1941
4. Αθηνά Σ./Ατμόπλοια Παρνασσίδος/23.04.1941
5. Ακρόπολις/Αν. Αντωνίου/07.04.1941
6. Αλμπέρτα/Υιοί Δ. Ιγγλέση/23.04.1941
7. Άνδρος/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/23.04.1941
8. Αρντένα/Ακτοπλοΐα Κ. Ε. Τόγια/27/09/1948
9. Αττική/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/04.04.1941
10. Αυλίς/Ν. & Χ. Καβουνίδης/22.04.1941
11. Αύρα (πρώην Μάνα)/Κ. Γεωργιάδης/24.04.1941
12. Ελβίρα/Γ. Ποταμιάνος/23.04.1941
13. Ελλάς/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/24.04.1941
14. Έλλη/Α. Στάμου/18.04.1941
15. Ελληνίς/Ι. Χ. Τσέγκας κ.ά./18.04.1941
16. Έλση/Ατμοπλοΐα Κ. Τόγιας/29.04.1941
17. Έσπερος/Ατμοπλοΐα Μαρκέτου/21.04.1941
18. Ζάκυνθος/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/26.04.1941
19. Θράκη/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/22.04.1941
20. Ιθάκη/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/20.04.1941
21. Ιωνία/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/14.12.1944
22. Καλυδών/Σιδ. Β. Δ. Ελλάδος/-.-.1944
23. Κέρκυρα/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/23.04.1941
24. Κεφαληνία/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/13.08.1941
25. Κρήτη/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/23.04.1941
26. Κώστας//Ευάγγ. Τόγιας/28.04.1941
27. Λευκάς/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/24.04.1941
28. Λέων/Σ. Μπιλίνης κ.ά./18.04.1941
29. Μακεδονία/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/23.04.1941
30. Μήλος/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/-.09.1944
31. Μοσχάνθη/Αλκ. Τόγιας/22.04.1941
32. Ναυσικά/Ατμοπλοΐα Παρνασσίδος/27.05.1941
33. Νικόλαος Λ./ Ν. Λυκούδης/25.04.1941
34. Πατρίς/Ετ. Ι. Χανδρή/06.04.1941
35. Πέτρος/Ηπειρωτική Γ. Ποταμιάνος/24.04.1941
36. Πτερωτή/Π. Σαχτούρης/20.04.1941
37. Πύλαρος /Χ. Μαρκέτος/22,04.1941
38. Σάμος/Υιοί Δ. Ιγγλέση/07.10.1941
39. Σίφνος/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/04.03.1944
40. Σουλτάνα/Τεργιάζος – Λυκούδης/
41. Σοφία/Ι. Τόγιας/25.04.1941
42. Σωκράτης/Αφοί Γιαννουλάτου/22.04.1941
43. Τάσος/Ηπειρωτική Γ. Ποταμιάνος/27.04.1941
44. Ύδρα/Π. Α. Πρωτόπαππας/23.04.1941
45. Φρίντων/Υιοί Δ. Ιγγλέση/22.04.1941
46. Φωκίων/Ηπειρωτική Γ. Ποταμιάνος/18.04.1941
47. Χίος/Ακτοπλοΐα της Ελλάδος/18.04.1941

Μετά τον πόλεμο και σε ένα χρόνο οι κατεστραμμένες ακτοπλοϊκές εταιρείες χωρίς καμία κρατική ενίσχυση για άλλη μια φορά ανέλαβαν την κάλυψη του ακτοπλοϊκού δικτύου μεταφορών της χώρας με μικρά επιβατηγά πλοία και «φορτηγοποστάλια». Για την άμεση κάλυψη των αναγκών οι ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες διενεργούνταν αρχικά  με Ι/Φ – Π/Κ (ιστιοφόρα – πετρελαιοκίνητα) και  με Π/Κ.

Το Ελληνικό κράτος δεν αποζημίωσε τους «ακτοπλόους», γιατί ούτε είχε προβλέψει την ασφάλιση των επιταγμένων πλοίων σε μεγάλους ασφαλιστικούς οργανισμούς του εξωτερικού, ούτε έλαβε πρόνοια για ουσιαστική βοήθεια.

Το κράτος με την απελευθέρωση προσπαθούσε όπως και προπολεμικά να ελέγχει τις ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες, συχνά σε βάρος των εταιρειών. Ζητούσε την παροχή δημόσιας υπηρεσίας δωρεάν, εισέπραττε αυξημένους φόρους από την διακίνηση επιβατών και εμπορευμάτων, πέραν της φορολογίας των εταιρειών κατά 50% περίπου.

Η ακτοπλοΐα από το 1947, εξακολουθούσε να είναι ένας κλάδος μεταφορών με αυστηρές ρυθμίσεις και εμπόδια από το κράτος. Το κράτος έλεγχε πολλές πτυχές του τομέα της ακτοπλοΐας µέσω των αδειών δρομολόγησης που εξέδιδε. Στην Ελλάδα, οι ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες µε τη σημερινή μορφή είναι δημιούργημα των τελευταίων 20- 25 ετών.

Για την Ελλάδα, η ακτοπλοΐα αποτελεί το βασικό μέσο θαλάσσιας μεταφοράς. Η Ελλάδα της εκτεταμένης ακτογραμμής και των νησιωτικών συμπλεγμάτων με μικρά και μεγάλα νησιά, που αντιπροσωπεύουν το 19% της ελληνικής επικράτειας και κατοικεί το 14% του ελληνικού πληθυσμού αυτά καθόρισαν και την ιστορική πορεία της ακτοπλοΐας.

Το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει  το 17,4% της ευρωπαϊκής ακτοπλοϊκής κίνησης σε σχέση με το 2,2% του πληθυσμού της, αναδεικνύει την ιδιαίτερη σημασία της ακτοπλοΐας.

Οι ακτοπλοϊκές εταιρείες συνέβαλαν και εξακολουθούν να συμβάλλουν με ίδιους πόρους χρηματοδότησης, στην ανάπτυξη, στον τουρισμό, στη συνοχή, στην εθνική και κοινοτική γεωγραφική συνέχεια, να συμμετέχουν στην εθνική, κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη των νησιωτικών περιοχών μας.

Η ακτοπλοΐα έχει την ουσιαστική ευθύνη της νησιωτικότητας, της συνοχής και της γεωγραφικής συνέχειας της χώρας και η συνεισφορά της στην Ελληνική Οικονομία ξεπερνάει κατά πολύ την οικονομική δραστηριότητα του ιδίου του κλάδου.

Κωνσταντίνος Γκώνιας

Υποναύαρχος Λ.Σ (ε.α.)