Η Ελλάδα πρωταγωνιστεί στη ναυτιλία, αλλά τα πλοία των ελληνικών συμφερόντων ναυπηγούνται σχεδόν αποκλειστικά στο εξωτερικό, κυρίως στην Ασία. Η αντίφαση αυτή δεν εξηγείται πλέον με όρους «έλλειψης δυνατοτήτων». Σήμερα αναδεικνύεται ως στρατηγικό έλλειμμα που αφορά όχι μόνο την παραγωγή, αλλά τη συνολική θέση της χώρας στην διεθνή και ευρωπαϊκή οικονομία.
Για μεγάλο διάστημα, η ναυπηγική βιομηχανία κινήθηκε χωρίς σταθερή κατεύθυνση. Εναλλαγές πολιτικής, περιορισμένες επενδύσεις και αποσπασματικές πρωτοβουλίες οδήγησαν σε απώλεια τεχνογνωσίας και παραγωγικής συνέχειας. Έτσι, η Ελλάδα εδραίωσε έναν ρόλο χρήστη τεχνολογίας αντί παραγωγού.
Αυτό ακριβώς αμφισβητεί τώρα ο Πάνος Ξενοκώστας.
Μια χώρα με τέτοια ναυτιλιακή παρουσία δεν μπορεί να παραμένει στον ρόλο του πελάτη. Η συμμετοχή σε επιμέρους έργα δεν αρκεί, όταν το ζητούμενο είναι πλήρης κύκλος δραστηριοτήτων, από τον σχεδιασμό και τη ναυπήγηση ως την μετασκευή και τεχνική υποστήριξη.
Το διακύβευμα αυτό ξεπερνά τα ναυπηγεία μιας και η ναυπηγική συνδέεται με την άμυνα, την ενεργειακή ασφάλεια, τις θαλάσσιες μεταφορές και την τεχνολογική εξέλιξη. Όποιος διαθέτει παραγωγική ικανότητα αποκτά έλεγχο σε κρίσιμες αλυσίδες. Όποιος εξαρτάται από εισαγωγές, περιορίζει τα περιθώρια επιλογών του.
Η ιστορική εμπειρία το επιβεβαιώνει. Όταν υπήρχε ενεργή ναυπηγική βάση, υπήρχε και βιομηχανική συνέχεια. Η αποδυνάμωση των ναυπηγείων δεν σήμανε μόνο απώλεια θέσεων εργασίας, αλλά και υποχώρηση της τεχνικής και παραγωγικής ικανότητας της χώρας.
Σήμερα, το περιβάλλον έχει μεταβληθεί. Η Ευρώπη αναζητά μεγαλύτερη βιομηχανική αυτάρκεια, η ενεργειακή μετάβαση δημιουργεί νέα ζήτηση για εξειδικευμένα πλοία και οι θαλάσσιες υποδομές της Μεσογείου αποκτούν αυξημένη σημασία. Σε αυτό το πλαίσιο, η γεωγραφική θέση της Ελλάδας λειτουργεί ως πλεονέκτημα με σαφείς προεκτάσεις.
Η χώρα βρίσκεται σε κομβικό σημείο ενεργειακών και ψηφιακών διαδρομών, σε μια περιοχή με αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις. Αυτή η πραγματικότητα ενισχύει την ανάγκη για εγχώρια ναυπηγική ικανότητα, όχι μόνο για οικονομικούς λόγους, αλλά και για λόγους ασφάλειας και αυτονομίας.
Η ευρωπαϊκή διάσταση είναι επίσης κρίσιμη. Αν η Ευρώπη επιδιώκει πραγματικά όπως διατείνεται να ενισχύσει τη ναυπηγική της βάση, η Ελλάδα πρέπει να αποτελέσει μέρος αυτής της προσπάθειας. Όχι ως συμπληρωματικός παίκτης, αλλά ως χώρα με δυνατότητα να αναλάβει ουσιαστικό ρόλο σε εμπορικά και αμυντικά προγράμματα.
Αυτό, όμως, δεν προκύπτει αυτόματα. Απαιτεί συντονισμένη πολιτική. Σύνδεση ναυπηγείων με τη ναυτιλιακή κοινότητα, συμμετοχή σε ευρωπαϊκά σχήματα, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, επένδυση στην τεχνική εκπαίδευση και σταθερό πλαίσιο λειτουργίας. Χωρίς αυτά, η προοπτική μένει σε επίπεδο διακήρυξης.
Η Ελλάδα διαθέτει δυνατότητες και μπορεί πλέον να κατασκευάζει από ειδικά σκάφη, ακτοπλοϊκά πλοία έως φρεγάτες και υποβρύχια και η πρόκληση είναι να αποκτήσει συνέχεια, αξιοπιστία και κλίμακα, ώστε να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο σε αυτά τα απαιτητικά έργα.
Η συζήτηση που άνοιξε εν τέλει ο Πάνος Ξενοκώστας δεν αφορά μόνο τον κλάδο. Αφορά την επιλογή μοντέλου. Τι θέλουμε ; Μια οικονομία που βασίζεται στην εκμετάλλευση υπηρεσιών ή μια οικονομία που ενσωματώνει παραγωγή και τεχνολογία.
Το ερώτημα παραμένει σαφές. Θα συνεχίσει η Ελλάδα να επενδύει στη ναυτιλία χωρίς ναυπηγική βάση ή θα επιδιώξει να καλύψει αυτό το κενό;
