Τα τελευταία περιστατικά ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο υπενθυμίζουν με δραματικό τρόπο ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, μια από τις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.
Σε ένα θαλάσσιο περιβάλλον όπου διακινούνται καθημερινά τεράστιοι όγκοι ενέργειας και εμπορευμάτων, ακόμη και ένα περιορισμένο περιστατικό μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και στη ναυτική ασφάλεια.
Πρόσφατα περιστατικά στον Περσικό Κόλπο καταδεικνύουν ότι εμπορικά πλοία μπορούν να βρεθούν στο στόχαστρο ακόμη και κατά τη διάρκεια συνηθισμένων ναυτιλιακών δραστηριοτήτων, όπως μεταφορές φορτίων μεταξύ πλοίων. Σε μία από τις επιθέσεις μάλιστα καταγράφηκε και ανθρώπινη απώλεια μέλους πληρώματος, γεγονός που υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε πλοίο βρίσκονται άνθρωποι που εργάζονται σε ένα ολοένα και πιο επικίνδυνο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Τα περιστατικά αυτά δεν είναι μεμονωμένα. Εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική πίεσης στη διεθνή ναυσιπλοΐα, όπου τα θαλάσσια περάσματα μετατρέπονται σε εργαλεία γεωπολιτικής επιρροής. Η δυνατότητα παρεμπόδισης ή επιλεκτικού ελέγχου της κυκλοφορίας σε κρίσιμα θαλάσσια σημεία, όπως τα Στενά του Ορμούζ, δημιουργεί ένα νέο επίπεδο αστάθειας που επηρεάζει τόσο την ενεργειακή ασφάλεια όσο και τη λειτουργία των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Η κατάσταση αυτή έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις σε διεθνές επίπεδο για την ανάγκη δημιουργίας νέων μηχανισμών αντίδρασης και κυρώσεων απέναντι σε ενέργειες που περιορίζουν ή απειλούν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιδέα ενός πιο ευέλικτου πλαισίου μέτρων που θα μπορεί να ενεργοποιείται όταν θαλάσσια περάσματα ή εμπορικές διαδρομές μετατρέπονται σε ζώνες πολιτικοστρατηγικής πίεσης.
Ωστόσο, πέρα από τη γεωπολιτική διάσταση, υπάρχει και μια πραγματικότητα που συχνά παραβλέπεται: το ανθρώπινο στοιχείο. Οι ναυτικοί που υπηρετούν στα εμπορικά πλοία δεν είναι μέρος στρατιωτικών επιχειρήσεων. Είναι επαγγελματίες της θάλασσας που καλούνται να εργαστούν μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης απειλής, όπου η απόσταση μεταξύ εμπορικής δραστηριότητας και επιχειρησιακού κινδύνου μειώνεται επικίνδυνα.
Η διεθνής ναυτιλία έχει αποδείξει πολλές φορές την ανθεκτικότητά της απέναντι σε κρίσεις. Ωστόσο, η προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην αντοχή των πληρωμάτων ή στην προσαρμοστικότητα των εταιρειών. Απαιτεί συντονισμένη διεθνή δράση, ισχυρούς θεσμούς και ξεκάθαρη πολιτική βούληση.
Διότι, τελικά, όταν απειλείται η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, δεν απειλείται μόνο το εμπόριο. Απειλείται η ίδια η ασφάλεια των ανθρώπων που κρατούν σε κίνηση τη θαλάσσια οικονομία του κόσμου.
Νίκος Σπανός, Ναύαρχος Λ.Σ. (ε.α.) Διεθνής Πραγματογνώμονας Ναυτιλιακών Ατυχημάτων και Ναυτικής Ασφάλειας
