Η κίνηση έχει διπλό στόχο: την αποτροπή εισόδου πλοίων του «σκιώδους στόλου» που εμπλέκονται σε παρακάμψεις κυρώσεων, και τη μείωση του κινδύνου κρατήσεων παλαιών πλοίων, που επηρεάζουν αρνητικά την εικόνα του Παναμά ως σημαίας νηολόγησης.
«Το Νηολόγιο του Παναμά έχει αναθεωρήσει τις πολιτικές του ώστε να βελτιώσει την επιχειρησιακή απόδοση του στόλου, να περιορίσει τις κρατήσεις και να αποκλείσει την είσοδο πλοίων του αποκαλούμενου ‘στόλου-φάντασμα’», ανέφερε η επίσημη ανακοίνωση.
Η απόφαση ακολουθεί την ανακοίνωση του αμερικανικού OFAC (Office of Foreign Assets Control) για νέες κυρώσεις σε 60 πλοία που συμμετείχαν σε εμπόριο ιρανικού πετρελαίου. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται 16 πλοία με σημαία Παναμά, εκ των οποίων τα 14 ήταν άνω των 15 ετών και 13 ήταν δεξαμενόπλοια.
Με βάση διάταγμα του Οκτωβρίου 2024, τα πλοία που βρίσκονται σε λίστα κυρώσεων διαγράφονται άμεσα από το παναμέζικο νηολόγιο. Μέχρι τις αρχές Ιουνίου 2025, είχαν ήδη διαγραφεί 214 πλοία, συνολικής χωρητικότητας άνω των 12 εκατομμυρίων gt.
Η προσπάθεια αποστασιοποίησης του Παναμά από το σκιώδες δίκτυο μεταφοράς πετρελαίου δεν είναι νέα. Από τον Μάιο 2025, έχει τεθεί σε ισχύ και υποχρεωτική προειδοποίηση 48 ωρών για όλα τα πλοία που σκοπεύουν να προβούν σε μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο (STS) – πρακτική που χρησιμοποιείται ευρέως από δεξαμενόπλοια του σκιώδους στόλου.
Η νέα πολιτική για το ηλικιακό όριο των 15 ετών βασίζεται σε συγκεκριμένα στοιχεία: σύμφωνα με το Νηολόγιο, το 71% των κρατήσεων του στόλου μεταξύ 2023 και πρώτου εξαμήνου 2025 αφορούσε δεξαμενόπλοια, bulk carriers και γενικά φορτηγά πλοία άνω των 15 ετών.
Ο Παναμάς είχε βρεθεί στο στόχαστρο διεθνούς κριτικής ήδη από τον Μάιο, όταν η οργάνωση United Against Nuclear Iran (UANI) κατηγόρησε τη χώρα ότι πλοία με σημαία Παναμά ευθύνονται για το 17% των φορτίων ιρανικού πετρελαίου που εντοπίστηκαν διεθνώς. Τότε, η παναμέζικη πλευρά είχε απορρίψει τις κατηγορίες ως «παραπλανητικές».
Παρόλα αυτά, το γεωπολιτικό βάρος της υπόθεσης και οι νέες λίστες OFAC φαίνεται πως επέβαλαν αλλαγή στάσης.
Με την επιβολή αυστηρότερης πολιτικής εγγραφής, ο Παναμάς προσπαθεί να διατηρήσει τον ρόλο του ως κορυφαίας σημαίας στη ναυτιλία, χωρίς να εμπλέκεται σε αδιαφανείς ή παράνομες δραστηριότητες. Ταυτόχρονα, επιδιώκει να περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις από τις κρατήσεις γηρασμένων πλοίων, που επηρεάζουν τις σχέσεις του με διεθνείς λιμενικές αρχές και ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Υπόθεση Mohammad Hossein Shamkhani,
Η απόφαση του Παναμά να αποκλείσει την εγγραφή πλοίων άνω των 15 ετών αποκτά νέα διάσταση υπό το βάρος των τελευταίων κυρώσεων που ανακοίνωσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Μεγάλη Βρετανία κατά του Ιράν και των ναυτιλιακών του συνεργατών.
Στις 30 Ιουλίου 2025, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών, μέσω της υπηρεσίας OFAC, επέβαλε τη μεγαλύτερη δέσμη κυρώσεων από το 2018, στοχεύοντας σε περισσότερα από 115 πρόσωπα, εταιρείες και πλοία που φέρονται να συμμετέχουν σε ένα εκτεταμένο ναυτιλιακό δίκτυο που διευκολύνει τις εξαγωγές πετρελαίου από το Ιράν προς διάφορους προορισμούς, μεταξύ των οποίων και η Ρωσία.
Στο στόχαστρο των κυρώσεων τέθηκαν 52 πλοία και 15 ναυτιλιακές εταιρείες, οι οποίες εντοπίζονται σε τουλάχιστον 17 χώρες, περιλαμβανομένου και του Παναμά. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, το συγκεκριμένο δίκτυο ελέγχεται από τον Mohammad Hossein Shamkhani, γιο ανώτατου αξιωματούχου του Ιράν, και βασίζεται σε χρήση παλαιών δεξαμενόπλοιων, εικονικών εταιρειών και ψευδών ταυτοτήτων για την απόκρυψη της προέλευσης των φορτίων.
Η κίνηση της Ουάσινγκτον δεν περιορίζεται μόνο στον αποκλεισμό των πλοίων, αλλά περιλαμβάνει και την έκδοση της Iran General License R, που επιτρέπει υπό προϋποθέσεις την εκφόρτωση ήδη μεταφερόμενων φορτίων μέχρι την 1η Οκτωβρίου 2025, με αυστηρούς όρους συμμόρφωσης. Στόχος των Αμερικανών είναι να πλήξουν όχι μόνο το κράτος του Ιράν, αλλά και τη ναυτιλιακή και χρηματοοικονομική του υποδομή, αποκόπτοντας κρίσιμους διαύλους διοχέτευσης του πετρελαίου του στις διεθνείς αγορές.
Παράλληλα, η Μεγάλη Βρετανία, από κοινού με τη Γαλλία και τη Γερμανία, έχει προειδοποιήσει πως μέχρι το τέλος Αυγούστου θα ενεργοποιήσει τον μηχανισμό “snap-back” του ΟΗΕ, εάν η Τεχεράνη δεν επιστρέψει σε γραπτές διαπραγματεύσεις και δεν επανεγκαταστήσει τους επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών David Lammy δήλωσε ότι η E3 είναι έτοιμη να προχωρήσει σε μέτρα όπως επιθεωρήσεις φορτίων, περιορισμούς στις εξαγωγές στρατιωτικής τεχνολογίας και απαγορεύσεις σε προγράμματα ανάπτυξης πυραύλων, εφόσον το Ιράν συνεχίσει να τηρεί αδιαφανή στάση στο πυρηνικό του πρόγραμμα.
Το ζήτημα έχει φτάσει και στον ευρωπαϊκό ασφαλιστικό τομέα. Βρετανικές ναυτασφαλιστικές εταιρείες, όπως οι West of England P&I Club και UK P&I Club, βρέθηκαν στο επίκεντρο ερευνών για πιθανή εμπλοκή τους σε κάλυψη πλοίων που μετέφεραν ιρανικό πετρέλαιο παρά τις διεθνείς κυρώσεις.
Οι πρακτικές των πλοίων αυτών περιλαμβάνουν μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο (STS), απενεργοποίηση των συστημάτων εντοπισμού (transponders), αλλαγές σημαίας και περίπλοκες δομές ιδιοκτησίας, οι οποίες δυσχεραίνουν την παρακολούθηση και αυξάνουν την νομική ευθύνη των ασφαλιστών.
Επιπλέον, η Κίνα φαίνεται να διατηρεί και να ενισχύει τη χρήση του “σκιώδους στόλου”, εισάγοντας ιρανικό πετρέλαιο μέσω ενός δικτύου πλοίων που λειτουργούν εκτός ραντάρ, παρά τις πιέσεις της Δύσης. Με τη βοήθεια μεταφορτώσεων σε διεθνή ύδατα και την παραποίηση δεδομένων AIS, το ιρανικό πετρέλαιο εξακολουθεί να καταλήγει στην ασιατική αγορά μέσω παράνομων και μη ανιχνεύσιμων διαδρομών αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η απόφαση του Παναμά να αποκλείσει από το νηολόγιό του τα πλοία άνω των 15 ετών ενισχύει το γενικότερο μέτωπο κατά του σκιώδους στόλου. Πλέον, είναι σαφές ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το Ιράν ή τις ΗΠΑ, αλλά ένα ολόκληρο πλέγμα συμφερόντων, σημαιών, ασφαλιστών και logistics που λειτουργούν σε μια «γκρίζα ζώνη». Η εντεινόμενη σύμπραξη μεταξύ ΗΠΑ, Ε.Ε. και Ηνωμένου Βασιλείου ενισχύει το ρυθμιστικό πλαίσιο, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέες προκλήσεις ελέγχου και λογοδοσίας σε ένα περιβάλλον όπου η νομιμότητα και το εμπόριο κινούνται σε όλο και πιο δυσδιάκριτα όρια.
