Πέρα από τη σκληρή ρητορική και τις υπερβολές, πέρα από τα τελεσίγραφα και τις απειλές, η δυναμική της σύγκρουσης του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν υποδηλώνει ότι το τέλος δεν θα έρθει με μια εντυπωσιακή έκρηξη, αλλά με έναν χαμηλότονο συμβιβασμό.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, ο πρόεδρος των ΗΠΑ φαίνεται να εγκλωβίστηκε στην αυταπάτη που παγίδευσε πολλούς προκατόχους του: την πεποίθηση ότι μια αστραπιαία στρατιωτική επιχείρηση μπορεί να επιφέρει μόνιμη πολιτική αλλαγή. Όμως, τα όρια μεταξύ πολέμου και ειρήνης σπάνια είναι ξεκάθαρα. Καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος παρέχει επιπλέον χρόνο στους διαπραγματευτές του, το σκηνικό μεταφέρεται στην «γκρίζα ζώνη» που συνήθως σφραγίζει τις συγκρούσεις, οδηγώντας την υπόθεση στην οδό των συνομιλιών.
Οι φιλόδοξοι στόχοι του Τραμπ για το Ιράν παραμένουν ανέφικτοι
Οι ηγέτες σε περιόδους πολέμου συνηθίζουν να μιλούν με απόλυτους όρους, και ο Τραμπ δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Ωστόσο, οι πλέον φιλόδοξοι στόχοι του για το Ιράν παραμένουν ανέφικτοι. Δεν μπορεί να εγγυηθεί την πλήρη αποτροπή απόκτησης πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη – παρά μόνο να καθυστερήσει σημαντικά τις σχετικές διαδικασίες. Αντίστοιχα, είναι αδύνατον να εξουδετερώσει οριστικά το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, το οποίο ανασυντάχθηκε ταχύτατα μετά τις απώλειες του περσινού πολέμου των 12 ημερών με το Ισραήλ.
Από την άλλη πλευρά, ούτε το Ιράν θα λάβει τις εγγυήσεις που επιδιώκει για την οριστική παύση των εχθροπραξιών, ενώ το αίτημά του για πολεμικές αποζημιώσεις κρίνεται απίθανο να ικανοποιηθεί, πέρα από μια ενδεχόμενη άρση των κυρώσεων.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ αδυνατεί να «αφοπλίσει» τη Χεζμπολάχ -έναν στόχο που διακήρυξε στην αρχή της σύγκρουσης, αλλά παραμένει ανεφάρμοστος εδώ και δεκαετίες, καθώς η οργάνωση διατηρεί την ισχύ της στον Λίβανο. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε την Τετάρτη ότι στόχος είναι η «ριζική αλλαγή» της κατάστασης στον Λίβανο, μια διατύπωση σαφώς πιο μετριοπαθής. Η αντιπαράθεση Ισραήλ-Χεζμπολάχ δεν σταμάτησε ποτέ ουσιαστικά και ενδέχεται να συνεχιστεί σε χαμηλότερη ένταση, με τα λιβανέζικα εδάφη να παραμένουν υπό κατοχή ως μοχλός πίεσης, ανεξάρτητα από τις κινήσεις του Τραμπ έναντι του Ιράν.
Ενώ οι προθεσμίες για μια συμφωνία μετατίθενται από εβδομάδα σε εβδομάδα και οι διεθνείς αγορές παραμένουν νευρικές, η Μέση Ανατολή βρίσκεται αντιμέτωπη με τα ίδια δομικά προβλήματα. Το καθεστώς της Τεχεράνης διατηρεί τον έλεγχο στο εσωτερικό της χώρας, στο Ιράκ μέσω των εντολοδόχων του και στον Λίβανο μέσω της Χεζμπολάχ. Η επιρροή του Ιράν ως «προστάτη» των Σιιτών δεν κάμπτεται από βόμβες 900 κιλών ή στοχευμένες δολοφονίες, αλλά από βαθιές πολιτικές και οικονομικές μεταβολές.
Στον Λίβανο παρατηρείται μια αλλαγή δυναμικής, με την κυβέρνηση να υιοθετεί τη ρητορική του Ισραήλ περί «αφοπλισμού» της Χεζμπολάχ. Ωστόσο, στερείται των απαραίτητων μέσων, καθώς η οργάνωση διατηρεί το «μονοπώλιο της βίας». Είναι πάντοτε ευκολότερο να διακηρύσσει κανείς μια πολιτική από το να την εφαρμόζει στην πράξη.
Η «γκρίζα ζώνη» του πολέμου στη Μέση Ανατολή
Η διπλωματία του Τραμπ χαρακτηρίζεται από μια χαοτική προσέγγιση που προσπαθεί να επιβάλει μια νέα πραγματικότητα. Σε αυτό βοηθά το τρέχον κενό ηγεσίας στην Τεχεράνη. Το γεγονός ότι το Ιράν δεν εκφράζεται με ενιαία φωνή επιτρέπει στον Τραμπ να επιχειρεί να μιλήσει εκ μέρους του. Παρά την απόρριψη μιας αμερικανικής πρότασης 15 σημείων από τα κρατικά μέσα του Ιράν, ο Τραμπ έχει το περιθώριο να κατασκευάσει ένα αφήγημα «διπλωματικού θριάμβου» της αρεσκείας του, εφόσον οι λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων παραμένουν απόρρητες.
Αν η βία αποκλιμακωθεί, οι τιμές της ενέργειας σταθεροποιηθούν και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν ανοιχτά, ο Τραμπ θα σπεύσει να κηρύξει τη νίκη.
Παρά τη σφοδρή ιρανική αντίδραση στην περιοχή, οι εβδομάδες αεροπορικών πληγμάτων έχουν αποδυναμώσει την Τεχεράνη. Με την απώλεια του Ανώτατου Ηγέτη και την ηγεσία της αποδεκατισμένη, η παύση των εχθροπραξιών είναι προς το συμφέρον της, αρκεί να διατηρήσει κάποια ψήγματα αποτρεπτικής ισχύος.
Αντίστοιχα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαντλούν τις στρατιωτικές τους επιλογές. Μετά από 10.000 πλήγματα, η στρατηγική αξία των νέων στόχων φθίνει. Η αποστολή περιορισμένου αριθμού πεζοναυτών δεν επαρκεί για μια χερσαία εισβολή ή για την κατάληψη κρίσιμων υποδομών, όπως η νήσος Χαργκ, επιλογές που θα ενείχαν απαγορευτικό ρίσκο.
Ο Τραμπ επέλεξε την Πέμπτη (26/03) να αναφερθεί στη σύγκρουση σε παρελθοντικό χρόνο, υποβαθμίζοντάς την από «μεγάλο πόλεμο» σε «επιχείρηση». Αναζητά μια διέξοδο που θα διασώζει την εικόνα της στρατιωτικής υπεροχής του. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι κοινή και για τις δύο πλευρές: καμία δεν μπορεί να υποχωρήσει πρώτη, ούτε να κρύψει τις πληγές που άφησε αυτός ο μήνας βίας.
Σε έναν πόλεμο όπου η προπαγάνδα και ο έλεγχος της πληροφορίας είναι εξίσου κρίσιμα με το πεδίο των μαχών, και οι δύο πλευρές επιχειρούν να ορίσουν την «πραγματικότητα» πάνω στην οποία θα οικοδομηθεί η συμφωνία. Ο Τραμπ, που σπανίως δεσμεύεται από τα αντικειμενικά δεδομένα, είναι πιθανό να παρουσιάσει μια δική του εκδοχή της αλήθειας.
Στην παρούσα φάση, η διπλωματία δεν στοχεύει στην «άνευ όρων παράδοση», αλλά σε μια επιβράδυνση της έντασης, αρκετή ώστε το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης να στραφεί στην επόμενη είδηση.
