Η 4η Μαρτίου είναι μια μέρα που εκτός από τη γιορτή του Οσίου Γερασίμου δεν έχει κάτι άλλο να αναγράφεται για αυτήν στις καλένδες. Κι όμως, δύο πολύ σημαντικές επιτυχίες των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, συνέβησαν αυτή τη μέρα.
Δύο επιτυχίες οι οποίες άλλαξαν καθοριστικά τον «ρου της ελληνικής ιστορίας» και συνέβησαν αμφότερες μέσα στους δύο πιο αιματηρούς σύγχρονους πολέμους που γνώρισε η ανθρωπότητα, τον Α’ και τον Β’ Παγκόσμιο.
Για να δούμε ποιες είναι αυτές οι μάχες και το παρασκήνιο που οδήγησε στην ένοπλη σύρραξη:
Η Μάχη του Μπιζανίου – Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων
Η Μάχη του Μπιζανίου ήταν μια σημαντική «πολεμική εμπλοκή» κατά τη διάρκεια του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου, ο οποίος έλαβε χώρα από τον Οκτώβριο του 1912 έως τον Μάιο του 1913. Αυτός ο πόλεμος περιελάμβανε τη Βαλκανική Συμμαχία, αποτελούμενη από τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, που πολεμούσε κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για να καταλάβει εδάφη στο τα Βαλκάνια.
Η Μάχη του Μπιζανίου έλαβε χώρα κοντά στην πόλη των Ιωαννίνων (Yanya στα τουρκικά), που βρίσκεται στη σύγχρονη Ελλάδα, και ήταν ένα κρίσιμο μέρος της ελληνικής εκστρατείας κατά των Οθωμανών στην Ήπειρο. Ακολουθεί μια περίληψη της μάχης:
Ιστορικό:
Στο ευρύτερο πλαίσιο του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, η Ελλάδα στόχευε να επεκτείνει τα εδάφη της στα Βαλκάνια, ιδιαίτερα σε περιοχές με σημαντικό ελληνικό πληθυσμό, συμπεριλαμβανομένης της Ηπείρου. Τα Ιωάννινα ήταν σημαντικό προπύργιο των Οθωμανών στην περιοχή.
Μάχη:
Η Μάχη του Μπιζανίου έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο του 1913. Οι ελληνικές δυνάμεις, υπό τις διαταγές του διαδόχου Κωνσταντίνου (μετέπειτα Βασιλιάς Κωνσταντίνου Α’ της Ελλάδας), πολιόρκησαν τα Ιωάννινα, επιδιώκοντας να καταλάβουν την πόλη από τις οθωμανικές δυνάμεις. Οι Οθωμανοί, υπό τη διοίκηση του Χασάν Ταχσίν Πασά, ήταν αποφασισμένοι να υπερασπιστούν τα Ιωάννινα.
Η μάχη περιστράφηκε κυρίως γύρω από την περιοχή Μπιζάνι, η οποία ήταν στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο της πρόσβασης στα Ιωάννινα. Οι ελληνικές δυνάμεις αντιμετώπισαν ισχυρές οθωμανικές άμυνες, συμπεριλαμβανομένων οχυρώσεων και θέσεων πυροβολικού.
Παρά την οθωμανική αντίσταση, οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να διαπεράσουν τις οθωμανικές γραμμές στο Μπιζάνι μετά από σκληρές μάχες. Στη συνέχεια οι Έλληνες προέλασαν και κατέλαβαν τελικά τα Ιωάννινα στις 21 Φεβρουαρίου 1913, σημειώνοντας μια σημαντική νίκη για την Ελλάδα στην εκστρατεία.
Αποτέλεσμα:
Η κατάληψη των Ιωαννίνων ήταν μια κρίσιμη επιτυχία για την Ελλάδα κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Στέρεψε τον ελληνικό έλεγχο στην Ήπειρο και συνέβαλε στη συνολική ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια.
Η Μάχη του Μπιζανίου έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της έκβασης του Α’ Βαλκανικού Πολέμου και στον καθορισμό των εδαφικών αλλαγών στην περιοχή μετά τη σύγκρουση. Είχε επίσης σημαντικές επιπτώσεις για τις επακόλουθες διαπραγματεύσεις στη Συνθήκη του Λονδίνου, η οποία επανέφερε τα σύνορα των βαλκανικών κρατών.
Η Μάχη του Φαρδύκαμπου/Μπουγαζίου
Μετά την εισβολή στην Ελλάδα από τη ναζιστική Γερμανία τον Απρίλιο του 1941, η χώρα έπεσε υπό την κατοχή του Άξονα. Οι ιταλικές δυνάμεις έλεγχαν το μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας, ενώ τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν στρατηγικά σημαντικές περιοχές. Εγκαταστάθηκε μια κυβέρνηση συνεργασίας, αλλά άρχισαν να σχηματίζονται κινήματα αντίστασης, με το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) και τη στρατιωτική του πτέρυγα, τον ΕΛΑΣ, να κερδίζουν έδαφος.
Γεγονότα που οδηγούν στη Μάχη:
Τον Ιανουάριο του 1943, οι παρτιζάνοι του ΕΛΑΣ απελευθέρωσαν την πόλη της Σιάτιστας, κάνοντάς την την πρώτη πόλη στην κατεχόμενη Ελλάδα που απελευθερώθηκε. Λίγο αργότερα, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ συγκρούστηκαν με έναν λόχο του Ιταλικού Στρατού, με αποτέλεσμα οι Ιταλοί να προβούν σε αντίποινα εναντίον αμάχων.
4 Μαρτίου 1943:
Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ έστησαν ενέδρα σε ιταλική μεραρχία που κατευθυνόταν προς τα Γρεβενά από την Κορυτσά. Η ενέδρα έγινε στο πέρασμα του Μπουγάζι, με αποτέλεσμα να αιχμαλωτιστεί η ιταλική νηοπομπή. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ, οπλισμένες με κυνηγετικά όπλα και απαρχαιωμένα τουφέκια, παγίδευσαν επιτυχώς και νίκησαν τη συνοδεία. Οι Ιταλοί υπέστησαν απώλειες και αιχμαλωτίστηκαν, ενώ ο ΕΛΑΣ κατέλαβε όπλα και προμήθειες από τη συνοδεία.
5-6 Μαρτίου 1943:
Η ιταλική φρουρά των Γρεβενών, με επικεφαλής τον Perrone Pasconelli, ξεκίνησε για να καλύψει την παγιδευμένη συνοδεία. Σταμάτησαν όμως οι εφεδρείες του ΕΛΑΣ στη γέφυρα του ποταμού Αλιάκμονα.
Καθώς έπεσε η νύχτα, οι Ιταλοί σταμάτησαν κοντά στο χωριό Άγιος Γεώργιος. Ο ΕΛΑΣ κινητοποίησε ενισχύσεις από κοντινά χωριά και μαζί του συμμετείχαν ντόπιοι πολίτες, ακόμη και αξιωματικοί από άλλες οργανώσεις. Η διοίκηση του ΕΛΑΣ καλωσόρισε αυτές τις ενισχύσεις και τους ανέθεσε διάφορες εντολές.
Η μάχη ανέδειξε την αυξανόμενη δύναμη του κινήματος της ελληνικής αντίστασης και οδήγησε στην απελευθέρωση των Γρεβενών από την ιταλική κατοχή λίγες εβδομάδες αργότερα.
