Μια περίπου σταθερή εικόνα παρουσιάζουν διαχρονικά τα δηλωθέντα εισοδήματα και οι φόροι που πληρώνουν οι φορολογούμενοι. Παρά το γεγονός ότι έχουμε περάσει οικονομική κρίση, πανδημία και πρόσφατα ενεργειακή κρίση, οι ίδιοι φορολογούμενοι πληρώνουν τους φόρους, τα εισοδήματα παραμένουν χαμηλά για μεγάλο τμήμα του πληθυσμού, ενώ η φοροδιαφυγή οργιάζει.
Το ΙΟΒΕ προχώρησε σε ανάλυση των εισοδημάτων για τα έτη 2012 και 2021. Το 2012 δεν είχαν γίνει αισθητά τα μέτρα που είχαν ληφθεί, κάτι που έγινε αργότερα, ενώ το 2021 βρισκόμασταν μέσα στην πανδημία με υποδήλωση εισοδημάτων, κλειστά καταστήματα, αναστολή συμβάσεων για τους εργαζομένους κ.λπ. Παράλληλα, νωρίτερα το 2020 είχε εφαρμοστεί η νέα φορολογική κλίμακα από την κυβέρνηση της Ν.Δ. που οδήγησε στη μείωση των φορολογικών επιβαρύνσεων κυρίως για τα χαμηλά εισοδήματα αλλά και τους επαγγελματίες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που μελετάει το ΙΟΒΕ, το 20% των φορολογουμένων στα κατώτατα εισοδηματικά κλιμάκια δήλωσε το 2012 το 1,4% του συνολικού εισοδήματος, ενώ το 2021 το ποσοστό, εν μέσω πανδημίας, περιορίσθηκε στο 0,2% του συνολικού εισοδήματος. Στον αντίποδα, το 20% των φορολογουμένων με τα υψηλότερα εισοδήματα δήλωσε το 58,7% του συνολικού εισοδήματος το 2021 έναντι του 52,6% το 2012.
Ανάλογη είναι και η εικόνα στους πληρωτέους φόρους, με το 60% του πληθυσμού να πληρώνει μόλις το 4,3% των συνολικών φόρων εισοδήματος, ενώ το 20% των φορολογουμένων στα ανώτερα εισοδηματικά κλιμάκια πληρώνει το 81% των συνολικών φόρων.
Αυτή η εικόνα όμως λίγο-πολύ παραμένει η ίδια. Και ίσως τα στοιχεία που θα δηλωθούν φέτος να είναι πιο αντιπροσωπευτικά, καθώς 7 στους 10 επαγγελματίες διαχρονικά δηλώνουν εισοδήματα κάτω των 10.000 ευρώ, κάτι που σε πολλές περιπτώσεις καταδεικνύει μεγάλη φοροδιαφυγή. Ταυτόχρονα, όλες οι παρεμβάσεις που έχουν γίνει στη φορολογία εισοδήματος έχουν στόχο να περιορισθούν τα βάρη για όσους δηλώνουν χαμηλά εισοδήματα, τοποθετώντας ένα πολύ μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού εντός του αφορολόγητου ορίου. Αντίθετα, οι έχοντες υψηλά εισοδήματα συνεχίζουν να πληρώνουν δυσανάλογους φόρους.
Σύμφωνα πάντως με τους αναλυτές του ΙΟΒΕ, η οικονομική κρίση που πέρασε η χώρα επέδρασε αρνητικά και σημαντικά στα εισοδήματα των πολιτών και η επίδραση δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί. Επιπλέον, στη βάση των δηλωθέντων εισοδημάτων στις φορολογικές αρχές η εισοδηματική ανισότητα, που προκύπτει συγκρίνοντας την κατανομή των μεριδίων συνολικού εισοδήματος, οξύνθηκε παρά το ισχύον σύστημα προοδευτικής φορολογίας. Παρά τη μικρή μείωση της προοδευτικότητας της φορολογίας συνολικού εισοδήματος την τελευταία δεκαετία παρατηρείται συστηματικά αυξημένο επίπεδο προοδευτικότητας, με τους πολίτες με τα υψηλότερα δηλωθέντα εισοδήματα να επιβαρύνονται με δυσανάλογα υψηλό μερίδιο των συνολικών φόρων.
Τέλος, οι αναλυτές σημειώνουν ότι υπήρξε μείωση του συνολικού δηλωθέντος (πραγματικού) εισοδήματος από το 2012 στο 2021 κατά 7,2%, επιβεβαιώνοντας ότι η επίδραση της οικονομικής κρίσης στα εισοδήματα των πολιτών ήταν σημαντική. Παρατηρούν επίσης ότι, με βάση τα στοιχεία των δηλωθέντων εισοδημάτων, μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού βρίσκεται στο όριο της φτώχειας, το οποίο σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση της ΕΛΣΤΑΤ για το 2021 ανήλθε στο ποσό των 5.712 ευρώ ετησίως για μονοπρόσωπο νοικοκυριό και σε 11.995 ευρώ για νοικοκυριά με δύο ενηλίκους και δύο εξαρτώμενα παιδιά ηλικίας κάτω των 14 ετών.
