Άρθρο του Ναυάρχου ΛΣ-ΕΛΑΚΤ (εα) Νικόλαου Σπανού, Πρώην Διευθυντή Λιμένων – Λιμενικής Πολιτικής & Λιμενικής Αστυνομίας, Διεθνούς Πραγματογνώμονα Επιστημών Ναυτιλίας
Καθώς πλησιάζουμε στις Άγιες Ημέρες του Πάσχα, είναι καθήκον μας να αναδείξουμε έναν από τους πιο σοβαρούς κινδύνους που απειλούν αθώες ζωές κατά τη διάρκεια του εορτασμού της Ανάστασης: την ανεξέλεγκτη χρήση φωτοβολίδων, βεγγαλικών και αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών.
Ως Ναύαρχος του Λιμενικού Σώματος και με πολυετή υπηρεσία στον πυρήνα της θαλάσσιας ασφάλειας, θεωρώ χρέος μου να επισημάνω, με κάθε έμφαση, ότι τα αντικείμενα αυτά δεν έχουν καμία θέση στην ανεπίσημη ψυχαγωγία και την εορταστική έκφραση.
🔴 Από Σήματα Διάσωσης – Σε Ατυχήματα Θανάτου
Στον χώρο της ναυτιλίας, οι φωτοβολίδες είναι φωτιστικά σήματα κινδύνου. Έχουν αυστηρά προσδιορισμένο ρόλο: να εκπέμπουν σήμα έκτακτης ανάγκης από πλωτά μέσα για να σωθεί ανθρώπινη ζωή. Είναι εργαλεία που διατίθενται νόμιμα και αποκλειστικά σε κατόχους σκαφών με ειδική άδεια από την αρμόδια Αστυνομική Αρχή.
Ωστόσο, στην κοινή αντίληψη, η λέξη «φωτοβολίδα» ή «βεγγαλικό» έχει ταυτιστεί με φαντασμαγορικά θεάματα και ανέμελους εορτασμούς. Μια παρεξήγηση επικίνδυνη και, δυστυχώς, μοιραία.
⚖️ Αυστηρό Νομικό Πλαίσιο – Αυστηρότερες Συνειδήσεις
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει με σαφήνεια:
- Απαγορεύεται η κατοχή και χρήση πυροτεχνημάτων από ιδιώτες.
- Επιτρέπεται μόνο για τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων, της Πολιτικής Αεροπορίας και των σκαφών με έγκυρη άδεια.
- Η παράνομη χρήση ή εμπορία επισύρει ποινικές κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένων φυλάκισης και προστίμων.
Οι έμποροι ναυτικών φωτοβολίδων οφείλουν να τηρούν ειδικά βιβλία εισαγωγής και διάθεσης – κι όμως, η διακίνηση και κατανάλωση συνεχίζεται κάτω από τη νομική επιφάνεια, μέσα από διαδικτυακές πωλήσεις και ανεξέλεγκτα δίκτυα.
📉 Στατιστικά που Σοκάρουν – Πραγματικά Θύματα
Μόνο κατά την περίοδο Πάσχα 2024:
- Διενεργήθηκαν πάνω από 8.900 έλεγχοι.
- Συνελήφθησαν 61 άτομα για παράνομη κατοχή και χρήση πυροτεχνημάτων.
- Κατασχέθηκαν 28.112 πυροτεχνικά είδη, από τα οποία 632 ήταν φωτοβολίδες ναυτικού τύπου.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβονται τραγωδίες:
- Ο θάνατος 33χρονου στην Κρήτη από έκρηξη αυτοσχέδιου μηχανισμού.
- Ο σοβαρός τραυματισμός αστυνομικού από φωτοβολίδα, τον Δεκέμβριο του 2023.
🧒 Τα Παιδιά Πρώτα – Η Ευθύνη μας ως Κοινωνία
Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος για τα παιδιά. Η άγνοια κινδύνου, η περιέργεια και η ευκολία πρόσβασης οδηγούν συχνά σε ανεπανόρθωτους τραυματισμούς, ακρωτηριασμούς ή θανάτους. Η γονική επίβλεψη και η εκπαίδευση από το σχολείο και την Πολιτεία είναι θεμελιώδεις άξονες πρόληψης.
🌿 Περιβάλλον και Δημόσια Ασφάλεια
Η ανεξέλεγκτη χρήση βεγγαλικών και φωτοβολίδων, ιδιαίτερα σε πυκνοκατοικημένες ή πευκόφυτες περιοχές, ενέχει πολλαπλούς και σοβαρούς κινδύνους για το φυσικό περιβάλλον, τη δημόσια ασφάλεια και τις κρίσιμες κρατικές δομές αντιμετώπισης κινδύνων.
- Φωτοβολίδες ναυτικού τύπου, οι οποίες χρησιμοποιούνται συχνά παράνομα, διαθέτουν πολύ υψηλή θερμοκρασία καύσης (άνω των 1.600°C) και προκαλούν πυρκαγιά ακόμη και σε υλικά χαμηλής ευφλεκτότητας, όπως υφάσματα, ταράτσες και καλλιέργειες.
- Τα βλήματα εκτοξεύονται σε μεγάλες αποστάσεις (έως και 300 μέτρα) με απρόβλεπτη τροχιά και ενδεχόμενο πτώσης σε στέγες, δέντρα, ηλιακούς θερμοσίφωνες, καλώδια και δεξαμενές υγραερίου, με υψηλότατο κίνδυνο ανάφλεξης ή έκρηξης.
- Κατά την περίοδο του Πάσχα, όπου παρατηρείται αυξημένη επισκεψιμότητα σε εξοχικές κατοικίες, ναούς και εξωτερικούς χώρους, οι συνθήκες συνωστισμού και οι καιρικές συνθήκες (ξηρότητα – άνεμοι) λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές επικινδυνότητας.
- Η Πυροσβεστική Υπηρεσία κάθε χρόνο τίθεται σε αυξημένο βαθμό επιχειρησιακής ετοιμότητας κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, λόγω των επαναλαμβανόμενων περιστατικών φωτιάς από χρήση πυροτεχνικών ειδών. Το προσωπικό της καλείται να επέμβει σε πυρκαγιές αστικού τύπου, αγροτοδασικές εστίες και αναφλέξεις σε βεράντες και αυλές, συχνά ταυτόχρονα.
- Το Συντονιστικό Κέντρο Πολιτικής Προστασίας, σε συνεργασία με την ΕΛ.ΑΣ., την Πυροσβεστική και τη Λιμενική Αρχή, προβαίνει ετησίως σε ειδικές ασκήσεις και οδηγίες προς Δήμους και Κοινότητες για την αποφυγή εκδήλωσης πυρκαγιάς και την ετοιμότητα αντιμετώπισης. Ενδεικτικά, περισσότερες από 150 παρεμβάσεις καταγράφονται σε ετήσια βάση, σχετιζόμενες με το Πασχαλινό έθιμο των φωτοβολίδων.
- Επιπλέον, τα υπολείμματα καύσης (π.χ. μεταλλικά καλύμματα, ράβδοι εκτόξευσης, χημικά κατάλοιπα) ρυπαίνουν το έδαφος και τα ύδατα, διαταράσσοντας τοπικά οικοσυστήματα και ενίοτε καταλήγοντας σε δεξαμενές ύδρευσης, παρακείμενα ρέματα ή ακτές.
- Ζώα – κατοικίδια και άγρια πανίδα – βρίσκονται επίσης σε άμεσο κίνδυνο. Οι εκρήξεις προκαλούν πανικό στα πτηνά, θανάσιμους τραυματισμούς σε δεσποζόμενα ή αδέσποτα ζώα, αλλά και μαζικές φυγές από προστατευόμενες περιοχές.
🔚 Το Πραγματικό Φως της Ανάστασης
Η Ανάσταση του Θεανθρώπου δεν συμβολίζεται με εκρήξεις και θόρυβο, αλλά με εσωτερικό φως, πίστη, ησυχία και ζωή. Η έκρηξη που αρμόζει αυτές τις ημέρες είναι έκρηξη συναισθημάτων αγάπης και αλληλεγγύης – όχι μπαρούτι και λάμψη από προϊόντα που δεν προορίζονται για διασκέδαση.
🙏 Εν Κατακλείδι
Η χρήση φωτοβολίδων και βεγγαλικών αποτελεί πολλαπλή απειλή για:
- το φυσικό περιβάλλον (πυρκαγιές, ρύπανση, διατάραξη οικοσυστημάτων),
- την δημόσια και ιδιωτική περιουσία (καύσεις κτιρίων, εγκαυμάτων, εκρήξεις),
- και την προστασία της ανθρώπινης ζωής, που αποτελεί ύψιστο αγαθό.
Η πρόληψη, η επαγρύπνηση και η συνειδητή αποφυγή χρήσης τέτοιων μέσων είναι ευθύνη όλων μας.
Ας μετατρέψουμε τον εορτασμό του Πάσχα σε ευκαιρία συνειδητής προστασίας και αξιοπρεπούς τιμής προς τη ζωή.
Ας γιορτάσουμε με ασφάλεια, με νόμιμα μέσα, με βαθιά αγάπη για τους ανθρώπους μας.
Ας επιλέξουμε φως – όχι φλόγα.
Καλό Πάσχα σε όλους, με υγεία, ασφάλεια και πνευματική ανάταση.
