Όλο και πιο έντονα ακούγεται ότι υπάρχει μια παγκόσμια έλλειψη αξιωματικών εμπορικού ναυτικού. Από Έλληνες εφοπλιστές και μεγάλα ναυλομεσιτικά γραφεία μέχρι διεθνείς οργανισμούς και εταιρείες επάνδρωσης πλοίων, όλοι μιλούν για την έλλειψη αξιωματικών. Το τι φταίει όμως δεν μας έχει πει κανένας. Αερολογίες και «γιατροσόφια» τα οποία δεν θα λύσουν το πρόβλημα.
Πέρα από όλα τα προβλήματα και τις δυσκολίες του ναυτικού επαγγέλματος που έχουν αναφερθεί αμέτρητες φορές και τα οποία σχετίζονται με τη στασιμότητα των μισθών, το περιορισμένο ίντερνετ, τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης, την αντιμετώπιση που έχουν οι ναυτικοί από αρχές και επιθεωρητές, το φαγητό κτλ, υπάρχει και κάτι άλλο, εξίσου σημαντικό. Μια διαφορετική προσέγγιση για την οποία κανένας δεν μιλάει.
Η βιομηχανία ζητάει έτοιμους, άρτια καταρτισμένους και αλάνθαστους ανώτερους αξιωματικούς, ενώ ταυτόχρονα έχει καταστρέψει το ίδιο το σύστημα που τους δημιουργεί. Η βιομηχανία δημιούργησε μόνη της την κρίση επάνδρωσης των πλοίων για την οποία σήμερα φωνάζει.
Οι δόκιμοι ως φθηνά εργατικά χέρια και όχι ως μελλοντικοί αξιωματικοί
Ο δόκιμος θα έπρεπε να βρίσκεται στο πλοίο για να εκπαιδεύεται και να αποκτά επαγγελματικές γνώσεις. Στην πράξη όμως, λόγω των συνεχώς μειωμένων οργανικών συνθέσεων και του αυξημένου φόρτου εργασίας, χρησιμοποιείται συχνά ως φθηνό εργατικό δυναμικό για εργασίες συντήρησης.
Είναι αδύνατο να περιμένουμε από έναν δόκιμο γέφυρας να εξελιχθεί σε ικανό αξιωματικό φυλακής όταν περνά το μεγαλύτερο μέρος της σύμβασής του κάνοντας μάπα, ματσακώνι και βάφοντας, αντί να μαθαίνει τη ναυτιλία, την ναυσιπλοΐα, τον χειρισμό του πλοίου, το ECDIS, τα ηλεκτρονικά όργανα της γέφυρας, το Cyber Security, τις διαδικασίες του SMS της ναυτιλιακής εταιρείας κτλ. Καταλαβαίνω ότι όλοι μεγαλώσαμε ακούγοντας ότι για να γίνεις καλός αξιωματικός θα πρέπει να ξεκινήσεις από τζόβενο ή από καμαρωτάκι.
Σίγουρα, τις προηγούμενες δεκαετίες ίσχυε αυτό, αλλά τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Προφανώς θα πρέπει να περάσει από όλα τα στάδια για να δει και να μάθει και φυσικά θα πρέπει να είναι έξω στην κουβέρτα όταν αυτό επιβάλλεται, απλά λέω να μην γυρίζει όλο αυτό στο καψώνι. Άλλες είναι οι ανάγκες ενός σύγχρονου αξιωματικού.
Και επαναλαμβάνω, δεν λέω να μην γνωρίζει την κουβέρτα, τα δίκτυα, τον εξοπλισμό πρόσδεσης, φόρτωσης και εκφόρτωσης ενός πλοίου, λέω όμως ότι αυτό θα πρέπει αν γίνεται με την σωστή καθοδήγηση, με σκοπό την εξέλιξη του και όχι απλά για να «γίνει η δουλειά του πλοίου».
Η κουλτούρα του «μηδενικού λάθους» σκότωσε τη μετάδοση της γνώσης
Η ναυτοσύνη μεταδίδεται μέσα από την εμπειρία και την καθοδήγηση των παλαιότερων αξιωματικών. Σήμερα όμως η γραφειοκρατία και οι διοικητικές απαιτήσεις έχουν αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι ανώτεροι αξιωματικοί συχνά δεν διαθέτουν τον χρόνο για να εκπαιδεύσουν τους νεότερους.
Παράλληλα, η σύγχρονη κουλτούρα των ναυτιλιακών εταιρειών αντιμετωπίζει κάθε λάθος σχεδόν ως παράπτωμα. Ως αποτέλεσμα, πολλοί πλοίαρχοι και ανώτεροι αξιωματικοί διστάζουν να αφήσουν τους νεότερους να πάρουν πρωτοβουλίες ή να λάβουν αποφάσεις. Έτσι δημιουργούμε μια γενιά αξιωματικών που φοβάται να ενεργήσει χωρίς να συμβουλευτεί ένα checklist. (Διαβάστε το σχετικό άρθρο: Μήπως η υπερβολική «χαρτούρα» κάνει τα πλοία λιγότερο ασφαλή;).
Αυτή η κουλτούρα φόβου όμως υποβαθμίζει το επίπεδο των αξιωματικών και δημιουργεί επαγγελματίες με λιγότερη κρίση και αυτοπεποίθηση.
Η εκπαίδευση μετατράπηκε σε ατομικό κόστος
Οι εταιρείες ζητούν όλο και πιο εξειδικευμένους αξιωματικούς, όμως το κόστος της συνεχούς εκπαίδευσης μεταφέρεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στους ίδιους τους ναυτικούς.
Αναβαθμίσεις διπλωμάτων, υποχρεωτικά σεμινάρια, ανανεώσεις πιστοποιητικών και εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα συχνά πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια που είναι ξέμπαρκος ο ναυτικός με δική του οικονομική επιβάρυνση. Και όταν λέω με δική τους οικονομική επιβάρυνση, δεν εννοώ απαραίτητα την επιβάρυνση των σεμιναρίων, αλλά την επιβάρυνση των μετακινήσεων, της διαμονής, του φαγητού, τα οποία ενέχουν ένα τεράστιο κόστος.
Δεν είναι περίεργο που αρκετοί ικανοί νέοι αξιωματικοί επιλέγουν τελικά μια εργασία στην ξηρά, όπου οι απαιτήσεις είναι μικρότερες και η προσωπική ζωή πιο ισορροπημένη. (Διαβάστε το σχετικό άρθρο: Γιατί οι Έλληνες εγκαταλείπουν το ναυτικό επάγγελμα ενώ οι μισθοί παραμένουν από τους υψηλότερους στην Ελλάδα;).
Η πραγματικότητα για την έλλειψη αξιωματικών εμπορικού ναυτικού
Δεν μπορείς να περιμένεις να δημιουργήσεις μια νέα γενιά άριστων Πλοιάρχων και Α’ Μηχανικών όταν αντιμετωπίζεις τους νεότερους αξιωματικούς και τους δοκίμους ως αναλώσιμους εργαζόμενους.
Αν η ναυτιλία θέλει πραγματικά να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στελέχωσης, πρέπει να επενδύσει πραγματικά στη γνώση και στην καθοδήγηση. Να δώσει κίνητρα και χρόνο στους ανώτερους αξιωματικούς να εκπαιδεύσουν και στους δοκίμους να μάθουν ουσιαστικά το επάγγελμα που κάποτε θα κληθούν να υπηρετήσουν.
Η ναυτιλιακή βιομηχανία τείνει να μετατρέψει το ναυτικό επάγγελμα σε ένα δημοσιοϋπαλληλικό επάγγελμα. Όταν αντιμετωπίζουν τους Πλοιάρχους και τους ανώτερους αξιωματικούς ενός πλοίου όπως αντιμετωπίζουν και τα υπόλοιπα μέλη του πληρώματος, τότε είναι απόλυτα λογικό να κάνουν και αυτοί τα ελάχιστα. Μέσα σε αυτά τα ελάχιστα, σίγουρα δεν βρίσκεται η καθοδήγηση προς τους νέους αξιωματικούς και δοκίμους.
Η μεταλαμπάδευση των γνώσεων και της ναυτοσύνης ήταν κάποτε για τους Έλληνες το Α και το Ω. Δυστυχώς όμως αυτό δείχνει να φθίνει τα τελευταία χρόνια, και οι τελευταίοι που φταίνε για αυτό είναι σίγουρα οι ναυτικοί. Ο λόγος που γίνεται αυτό μπορεί κάποιος να τον καταλάβει εύκολα μπαίνοντας σε μια σύγχρονη ναυτιλιακή, στην οποία ψάχνει να βρει ναυτικούς σε διοικητικές θέσεις με το ντουφέκι…
