Η κυβέρνηση πανηγυρίζει επειδή τα δημόσια ταμεία γεμίζουν. Το ερώτημα είναι ποιος τα γεμίζει και με ποιο κόστος.
Πίσω από τους εντυπωσιακούς αριθμούς του πενταμήνου κρύβεται μια πραγματικότητα λιγότερο θριαμβευτική. Από την υπεραπόδοση των 2,5 δισ. ευρώ, σχεδόν 884 εκατ. ευρώ προέρχονται απλώς από την πρόωρη εκταμίευση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς θα εισπράττονταν λίγους μήνες αργότερα. Άλλα εκατοντάδες εκατομμύρια προέρχονται από έκτακτες εισπράξεις, όπως η παραχώρηση της Εγνατίας Οδού και το καζίνο στο Ελληνικό. Πρόκειται για έσοδα που δεν επαναλαμβάνονται και δεν αποτελούν ένδειξη διατηρήσιμης δημοσιονομικής ισχύος.
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο βρίσκεται αλλού. Τα έσοδα από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας αυξήθηκαν κατά 650 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου. Ακόμη και αν αφαιρεθεί η επίδραση της Εγνατίας Οδού, παραμένουν υψηλότερα κατά 344 εκατ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος εισπράττει περισσότερα από την κατανάλωση, την ώρα που τα νοικοκυριά συνεχίζουν να πληρώνουν ακριβά βασικά αγαθά. Με άλλα λόγια, όσο ακριβότερο γίνεται το καλάθι του σούπερ μάρκετ, τόσο περισσότερο γεμίζει το κρατικό ταμείο.
Την ίδια στιγμή, τα έσοδα από τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης υπολείπονται του στόχου κατά 224 εκατ. ευρώ. Αυτό μπορεί να σημαίνει είτε χαμηλότερη κατανάλωση καυσίμων και προϊόντων που επιβαρύνονται με ειδικούς φόρους είτε μεταβολή της καταναλωτικής συμπεριφοράς λόγω του αυξημένου κόστους ζωής. Σε κάθε περίπτωση, δεν αποτελεί ένδειξη μιας οικονομίας που κινείται χωρίς πιέσεις.
Εξίσου χαρακτηριστικό είναι ότι ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων υπεραποδίδει κατά 211 εκατ. ευρώ, ενώ ο φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων υστερεί έναντι του στόχου. Το βάρος φαίνεται να μεταφέρεται περισσότερο στους πολίτες παρά στις επιχειρήσεις, γεγονός που εύλογα γεννά πολιτικά ερωτήματα για τη σύνθεση της φορολογικής επιβάρυνσης.
Η κυβέρνηση θα παρουσιάσει τα στοιχεία ως απόδειξη δημοσιονομικής επιτυχίας. Όμως οι αριθμοί επιτρέπουν και μια διαφορετική ανάγνωση. Όταν η υπεραπόδοση στηρίζεται σε έκτακτες εισπράξεις, χρονικές μεταφορές ευρωπαϊκών κονδυλίων και σε αυξημένη είσπραξη έμμεσων φόρων από την ακριβή κατανάλωση, τότε δεν μιλάμε απαραίτητα για μια οικονομία που παράγει περισσότερο πλούτο. Μπορεί απλώς να μιλάμε για ένα κράτος που εισπράττει περισσότερα επειδή οι πολίτες πληρώνουν ακριβότερα την ίδια καθημερινότητα.
Τα δημόσια οικονομικά ασφαλώς πρέπει να είναι υγιή. Η πραγματική επιτυχία όμως δεν μετριέται μόνο από το πόσο γεμάτο είναι το κρατικό ταμείο, αλλά και από το αν οι πολίτες αισθάνονται ότι περισσεύουν χρήματα και στα δικά τους πορτοφόλια. Και αυτή η απόσταση παραμένει ίσως η μεγαλύτερη αδυναμία του κυβερνητικού αφηγήματος.
Νίκος Παναγιωτόπουλος
