Για την ελληνόκτητη ναυτιλία, την ισχυρότερη στον κόσμο, το αποτέλεσμα λειτουργεί σαν καθρέφτης. Αποκαλύπτει την ανθεκτικότητα ενός παραδοσιακού στόλου που επιβιώνει σε κάθε κρίση, αλλά και τον κίνδυνο να μείνει πίσω, σε μια αγορά που αλλάζει ταχύτατα.
Η απόφαση του ΙΜΟ να αναβάλει για τουλάχιστον δώδεκα μήνες την ψήφιση του «Net Zero Framework» άφησε τη ναυτιλία χωρίς ενιαίο κανόνα για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα. Στην πράξη, κάθε περιφέρεια και κυρίως η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί πλέον να χαράξει τη δική της πολιτική.
Για τους Έλληνες πλοιοκτήτες, αυτό μεταφράζεται σε δύο εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες. Μια θετική, που δίνει χρόνο και ευελιξία, και μια αρνητική, που εγκυμονεί ρυθμιστικά και οικονομικά ρίσκα.
Η «καλή» ανάγνωση λέει ότι η αναβολή προστατεύει προσωρινά τη ναυτιλία από ένα πρόωρο και βεβιασμένο σύστημα τιμολόγησης άνθρακα.
Οι ελληνικές εταιρείες, που δραστηριοποιούνται σε διεθνείς γραμμές και εξαρτώνται από την ελεύθερη αγορά καυσίμων, αποφεύγουν έτσι την άμεση επιβάρυνση των λειτουργικών τους εξόδων.
Οι τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών (μεθανόλη, αμμωνία, υδρογόνο) παραμένουν ακόμη ακριβές, μη δοκιμασμένες και χωρίς παγκόσμια υποδομή ανεφοδιασμού. Ο χρόνος που κερδίζεται, επομένως, μπορεί να λειτουργήσει σαν μαξιλάρι για να προετοιμαστούν πιο ρεαλιστικά βήματα.
Η «δύσκολη» ανάγνωση, όμως, είναι πιο σύνθετη. Χωρίς παγκόσμιο κανόνα, το παιχνίδι μεταφέρεται σε περιφερειακό επίπεδο, και η Ευρωπαϊκή Ένωση ήδη κινείται ανεξάρτητα. Το σύστημα εμπορίας εκπομπών (EU ETS) εφαρμόζεται σταδιακά και θα καλύψει πλήρως τα πλοία που προσεγγίζουν ευρωπαϊκά λιμάνια.
Έτσι, οι ελληνικές ναυτιλιακές που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη θα πληρώνουν για τους ρύπους τους, ενώ ανταγωνιστές εκτός Ε.Ε. ίσως συνεχίσουν χωρίς κόστος. Το αποτέλεσμα είναι ένα άνισο περιβάλλον, όπου η γεωγραφία του προορισμού καθορίζει το οικονομικό βάρος.
Επιπλέον, η έλλειψη ενιαίας γραμμής στερεί από τη ναυτιλία των Ελλήνων τη δυνατότητα να προγραμματίσει επενδύσεις με βεβαιότητα.
Οι μεγάλοι όμιλοι έχουν αρχίσει να παραγγέλνουν πλοία «dual fuel» και να εξετάζουν συνεργασίες για πράσινα καύσιμα, αλλά χωρίς ξεκάθαρο ρυθμιστικό πλαίσιο οι αποφάσεις αυτές είναι ρίσκο εκατοντάδων εκατομμυρίων.
Το ίδιο ισχύει και για τις τράπεζες που χρηματοδοτούν την ποντοπόρο ναυτιλία: όσο το μέλλον παραμένει ασαφές, τόσο πιο προσεκτικά κινούνται.
Στο πολιτικό επίπεδο, η στάση του ΙΜΟ αποκάλυψε κάτι βαθύτερο. Τη γεωοικονομική ρωγμή ανάμεσα στις χώρες που εξαρτώνται από τα ορυκτά καύσιμα και σε εκείνες που επενδύουν στην ενεργειακή μετάβαση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Σαουδική Αραβία και άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες μπλόκαραν ουσιαστικά την πρόταση για παγκόσμιο τέλος άνθρακα.
Αντίθετα, η Ευρώπη, η Ιαπωνία και τα κράτη της Βόρειας Ευρώπης υποστήριξαν ότι χωρίς οικονομική πίεση οι αλλαγές θα παραμείνουν θεωρητικές. Το αποτέλεσμα ήταν ένα θεσμικό αδιέξοδο που αφήνει τη ναυτιλία να πλέει σε θολά νερά.
Για τον ελληνικής ιδιοκτησίας στόλο, που αποτελεί περίπου το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας και διακινεί το ένα τρίτο του διεθνούς εμπορίου πετρελαίου, η εξέλιξη αυτή είναι μια πρόκληση.
Η καθυστέρηση του ΙΜΟ μπορεί να ευνοεί βραχυπρόθεσμα το ελληνικό επιχειρηματικό μοντέλο (ευελιξία, προσαρμογή, χαμηλό κόστος), αλλά μακροπρόθεσμα εγκυμονεί τον κίνδυνο απώλειας στρατηγικού πλεονεκτήματος. Εάν άλλες χώρες αναπτύξουν νωρίτερα «πράσινους» στόλους με τη στήριξη κρατικών κινήτρων, μπορεί να βρεθεί να ακολουθεί αντί να προηγείται.
Η αλήθεια είναι ότι οι Έλληνες διαχειριστές έχουν αποδείξει διαχρονικά πως ξέρουν να επιβιώνουν μέσα στην αστάθεια.
Από τις εποχές των ναυτικών πολέμων μέχρι τις πετρελαϊκές κρίσεις και τα χρηματοπιστωτικά σοκ, πάντα έβρισκαν τον τρόπο να προσαρμόζονται. Όμως αυτή τη φορά, το παιχνίδι δεν κρίνεται μόνο στους ναύλους και στα φορτία, αλλά στους κανόνες της ενέργειας και της τεχνολογίας. Και εκεί, η καθυστέρηση του ΙΜΟ μπορεί να αποδειχθεί παγίδα για όσους αρκεστούν στην αναμονή.
Το δίλημμα, λοιπόν, είναι σαφές, ο χρόνος που κερδήθηκε μπορεί να γίνει προβάδισμα ή χαμένη ευκαιρία.
Η Ελλάδα, με τη ναυτιλία της να παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της οικονομίας της, χρειάζεται να κινηθεί προνοητικά.
Με στρατηγικό σχεδιασμό, επενδύσεις στην έρευνα, στα καύσιμα του μέλλοντος και στις υποδομές ανεφοδιασμού.
Γιατί η πραγματική ισχύς των Ελλήνων της θάλασσας δεν ήταν ποτέ μόνο στα πλοία τους, αλλά η ικανότητος τους να «διαβάζουν» τις εξελίξεις πριν συμβούν.
