Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο πολλών συζητήσεων, αποσπώντας θετικά αλλά και επικριτικά σχόλια. Και ενώ ο δημόσιος διάλογος συνεχίζεται, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες εκτιμά ότι το Σύμφωνο αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό βήμα για μια πιο συνεκτική, κοινή ανταπόκριση από την ΕΕ σε αυτά τα ζητήματα. Εάν εφαρμοστεί με επαρκή εχέγγυα, έχει την προοπτική να διασφαλίσει αποτελεσματικότερη προστασία για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη.
Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι , εδώ και πολλά χρόνια, το σύστημα ασύλου της ΕΕ δεν έχει λειτουργήσει καλά ούτε για τα κράτη-μέλη ούτε για τους πρόσφυγες. Αναγνωρίζοντας αυτές τις ατέλειες, το Σύμφωνο φιλοδοξεί να προχωρήσει η ΕΕ από μια «κατά περίπτωση» προσέγγιση, όποτε ανακύπτει μια κρίση, σε ένα προβλέψιμο σύστημα με μηχανισμούς αλληλεγγύης και επιμερισμού των ευθυνών, ώστε να ελαττωθούν οι πιέσεις σε χώρες, όπως η Ελλάδα, που βρίσκονται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Κρίσιμη για την επιτυχία του Συμφώνου είναι η εφαρμογή του με επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προσφυγική προστασία. Για να γίνει αυτό, η Ύπατη Αρμοστεία συνεχίζει να καλεί την ΕΕ να διασφαλίσει όλα τα απαραίτητα εχέγγυα και να υπερασπιστεί το δικαίωμα στο άσυλο. Το Γραφείο μας στην Ελλάδα συνεργάζεται με τις ελληνικές αρχές στην κατεύθυνση ενός σχεδίου υλοποίησης που θα λειτουργεί όχι μόνο για τους πρόσφυγες αλλά και για τις κοινότητες υποδοχής και την ελληνική πολιτεία.
Είμαστε πεπεισμένοι ότι μια τέτοια προσέγγιση θα στεφθεί από επιτυχία. Παράλληλα, η Ύπατη Αρμοστεία αντιτίθεται σθεναρά στις προσπάθειες να γίνεται διαχείριση των διαδικασιών ασύλου σε άλλες χώρες εκτός ΕΕ, όπου δεν μπορεί πάντα να διασφαλιστεί ένα πλαίσιο προστασίας, κάτι που συνιστά μη συμμόρφωση των κρατών-μελών με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Σύμβαση του 1951 για τους Πρόσφυγες. Το Σύμφωνο περιλαμβάνει δικλίδες ασφαλείας ενάντια σε τέτοιες προτάσεις.
Το Σύμφωνο προβλέπει επίσης την επιστροφή όσων κρίνεται ότι δεν χρήζουν διεθνούς προστασίας ενώ αναγνωρίζει τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων του εκτοπισμού.
Η τραγική απώλεια ανθρώπινων ζωών στη Μεσόγειο καταδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για συντονισμένες και προβλέψιμες επιχειρήσεις
έρευνας και διάσωσης. Η διάσωση ανθρώπινων ζωών πρέπει πάντα να αποτελεί προτεραιότητα, ενώ τα κράτη πρέπει να διασφαλίσουν τον δίκαιο επιμερισμό της ευθύνης για τις αφίξεις και να μην ποινικοποιούν την ανθρωπιστική δράση στη θάλασσα.
Το Σύμφωνο δεν είναι τέλειο. Και από μόνο του δεν θα λύσει όλες τις τεράστιες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες και άλλοι άνθρωποι εν κινήσει. Μπορεί ωστόσο να συμβάλει στην προώθηση της αλληλεγγύης και του επιμερισμού των ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ και να προσφέρει μια ακτίνα ελπίδας σε ένα τοπίο περίπλοκο που χαρακτηρίζεται από αύξηση του εκτοπισμού και γεωπολιτική αστάθεια.
(*) Γράφει η κα Μαρία Κλάρα Μαρτίν, αντιπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) στην Ελλάδα
