Η πολυδιάσπαση είναι ένα συστατικό στοιχείο της Ευρώπης, συνδεδεμένο και με την ιστορική «διαμερισματοποίηση» ενός χώρου που, σε πείσμα της γεωγραφίας, πολύ δύσκολα υποκύπτει στην επιρροή ή στην κυριαρχία ενός ενιαίου πολιτικού κέντρου. Τα ιστορικά παραδείγματα είναι γνωστά, δεν χρειάζεται να τα επαναλάβουμε. Η ίδια η πορεία της Ευρώπης τα τελευταία 70 χρόνια δείχνει τη δυσκολία σύγκλισης, ακόμη και όταν τα πράγματα είναι σχετικά εύκολα. Ο μέσος Έλληνας έζησε στο πετσί του την αδυναμία των ισχυρών της Ε.Ε., σε μια περίοδο που δεν υπήρχε άλλη πρόκληση στον ορίζοντα, να διαχειριστεί μια μικρή οικονομία όπως η ελληνική το 2009.
Τώρα η Ε.Ε. είναι αντιμέτωπη με ένα ανοιχτό πολεμικό μέτωπο στα ανατολικά της και με ένα πλέγμα από κρίσεις που ξεκινούν από τη Μέση Ανατολή και καλύπτουν μεγάλα τμήματα της βόρειας Αφρικής. Ενώ άπαντες τελούν σε αναμονή των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ, όπου ουδείς μπορεί να προβλέψει τι ακριβώς μπορεί να συμβεί. Το μεγάλο βαρόμετρο είναι, βεβαίως, ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο οποίος παρήγαγε και τον πληθωρισμό που άγγιξε τα πορτοφόλια όλων των Ευρωπαίων.
Το πορτοφόλι είναι, φυσικά, πάνω απ’ όλα και η Ευρώπη, ούτως ή άλλως, είναι μια περιοχή που έχει ένα ολοένα και μικρότερο αποτύπωμα στον πλανήτη. Όπως άλλωστε και η ερμηνεία που θέλει τους χαμένους της παγκοσμιοποίησης να κινούνται ενστικτωδώς υπέρ των κομμάτων τα οποία προτάσσουν μια –μάλλον ψευδεπίγραφη– επιστροφή σε ένα ιδεατό παρελθόν, κάτι, δηλαδή, που δεν υπάρχει.
Υπάρχει, όμως, κάτι άλλο και είναι σαφές. Είναι ένα ευρύτερο θέμα, το οποίο φαίνεται ότι τα τελευταία πολλά χρόνια οι ηγεσίες ανά την Ευρώπη έχουν επιλέξει να αγνοήσουν. Είναι η ατζέντα που επικρατεί σε σημαντικό βαθμό στη βορειοανατολική ακτή των ΗΠΑ την τελευταία 15ετία και σταδιακά έχει μεταγγιστεί και στην Ε.Ε. Είναι αντιμεταναστευτική η στροφή των Ευρωπαίων; Ίσως ναι. Είναι «φοβική», όπως θα έλεγαν κάποιοι; Ενδεχομένως. Είναι ξενοφοβική; Ίσως να είναι και αυτό. Κυρίως, όμως, είναι το αποτύπωμα μιας διεργασίας που ξεκίνησε πριν από 20 χρόνια στην Ε.Ε. και είχε ως στόχο τη συρρίκνωση της μεσαίας τάξης. Ωστόσο, επειδή η πραγματικότητα ξεπερνά τους σχεδιασμούς, η μεσαία τάξη στην Ε.Ε. συρρικνώνεται με ρυθμούς που ξεπερνούν ακόμη και τον πιο δυσοίωνο υπολογισμό. Δίχως μεσαία τάξη, τα πολιτικά άκρα θα ευδοκιμήσουν, και οι φιλελεύθεροι πειραματισμοί των ευρωπαϊκών ελίτ τα τελευταία χρόνια απλά φαίνεται να αποδεικνύουν την απόσταση που υπάρχει ανάμεσα σε όσους λαμβάνουν αποφάσεις και σε εκείνους που τις υφίστανται.
