Τo 2023 θα είναι η 12η διαδοχική χρονιά μείωσης του πληθυσμού της χώρας λόγω αρνητικού ισοζυγίου γεννήσεων – θανάτων. Το πρόβλημα επιδεινώνεται τα τελευταία χρόνια, με τις «σύγχρονες κρίσεις» (πανδημία, πληθωριστική και περιβαλλοντική κρίση) να παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Με τον δείκτη ολικής γονιμότητας –είναι αυτός που καθορίζει τις δυνατότητες αντικατάστασης των γενεών– να βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, ενεργοποιούνται από το 2024 νέα μέτρα που αποσκοπούν στο να τονώσουν την πολιτική «1ου και 2ου παιδιού»: αύξηση της έκπτωσης φόρου για όσους έχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, γενικευμένη καταβολή ενισχύσεων για την εγγραφή των παιδιών στον παιδικό σταθμό, υψηλότερο επίδομα τέκνων στο Δημόσιο και περισσότερο «στοχευμένη» καταβολή των επιδομάτων τόσο της γέννησης του παιδιού όσο και της ανατροφής του. Στη βελτίωση του δείκτη ολικής γονιμότητας αποσκοπεί και η πολιτική στέγασης των νέων, η οποία θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια. Η βελτίωση των επιδόσεων της χώρας στον κρίσιμο δείκτη των γεννήσεων τίθεται εν αμφιβόλω εξαιτίας της πολυετούς οικονομικής κρίσης, η οποία συνεχίζεται αυτή τη φορά λόγω αύξησης του κόστους διαβίωσης και μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Ο πληθωρισμός «τρώει» όχι μόνο το οικογενειακό εισόδημα των ζευγαριών, αλλά ακόμη και την «αγοραστική δύναμη» των διαφόρων επιδομάτων που δίδονται για να στηριχτεί η απόφαση απόκτησης παιδιού.
Με τις αλλαγές που προωθήθηκαν το τελευταίο διάστημα για τα μέτρα στήριξης των γονέων, η ετήσια δαπάνη ξεπερνάει πλέον το €1,7 δισ., χωρίς στο ποσό αυτό να συνυπολογίζεται το €1 δισ. που έχει δεσμευτεί για τη χορήγηση χαμηλότοκων δανείων στα νέα ζευγάρια μέσω του προγράμματος «Σπίτι μου».
Από τις αρχές του 2024 ενεργοποιούνται:
1. Η αυξημένη έκπτωση φόρου για τους γονείς με παιδιά. Το συγκεκριμένο μέτρο έχει προϋπολογισμό €80 εκατ. και ουσιαστικά ισοδυναμεί με αύξηση της έκπτωσης φόρου κατά 90 ευρώ τον χρόνο για τους γονείς με ένα παιδί και κατά €220 τον χρόνο για τους γονείς με δύο ή περισσότερα παιδιά.
Ο πληθωρισμός ροκανίζει και την «αγοραστική δύναμη» των διαφόρων επιδομάτων που δίδονται για τα παιδιά.
2. Η αύξηση του επιδόματος τέκνων για τους εργαζομένους στον δημόσιο τομέα. Πρόκειται για αύξηση των μεικτών αποδοχών κατά περίπου €155 εκατ. σε ετήσια βάση. Το επίδομα για τους γονείς με ένα παιδί αναπροσαρμόζεται από τα €50 στα €70 και για τους γονείς με δύο παιδιά από τα €70 στα €120 τον μήνα. Αντίστοιχα αυξημένο κατά 50 ευρώ τον μήνα είναι το επίδομα και για όσους έχουν περισσότερα παιδιά.
3. Η αλλαγή στον τρόπο καταβολής δύο βασικών επιδομάτων που συνδέονται με την οικογένεια. Το επίδομα τέκνων έχει ετήσιο προϋπολογισμό άνω του €1 δισ., καθώς καταβάλλεται σχεδόν στο σύνολο των οικογενειών με παιδιά. Η ενίσχυση κυμαίνεται από €336 έως €840 τον χρόνο ανάλογα με το εισόδημα. Αντίστοιχα, την οικογένεια την αφορά και η καταβολή της εφάπαξ ενίσχυσης των €2.000 σε όσους αποκτούν παιδί. Η αλλαγή που προωθείται έχει να κάνει με την πίστωση μέρους ή και του συνολικού ποσού του επιδόματος σε κάρτα και όχι σε τραπεζικό λογαριασμό, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα χρήματα κατευθύνονται για τον σκοπό για τον οποίο προορίζονται. Δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός του επιδόματος απόκτησης τέκνου ξεπερνάει τα €170 εκατ. τον χρόνο, μιλάμε ουσιαστικά για περίπου €1,2 δισ. ετησίως μόνο γι’ αυτά τα δύο επιδόματα.
4. Η συνέχιση του προγράμματος «Σπίτι μου», το οποίο ουσιαστικά συνδέεται με την οικογενειακή πολιτική της χώρας καθώς αποσκοπεί στην κάλυψη των στεγαστικών αναγκών των νέων ζευγαριών. Εκτός από την πολιτική χορήγησης των δανείων (σ.σ .ήδη έχει διπλασιαστεί ο αρχικός προϋπολογισμός του προγράμματος στο €1 δισ.) «τρέχουν» και οι άλλες παρεμβάσεις, όπως η επιδότηση για την ανακαίνιση ακινήτων κ.λπ.
Με αυτά τα δεδομένα, το νέο ζευγάρι που θα αποκτήσει παιδί θα ξέρει ότι από τις αρχές του 2024 θα έχει να λαμβάνει μια πρόσθετη έκπτωση φόρου €123 αν αποκτήσει το πρώτο παιδί (σ.σ. μέχρι τώρα η διαφορά ανάμεσα στον εργένη και τον γονιό με ένα παιδί ήταν μόλις €33) και ακόμη €220 για το δεύτερο παιδί. Η αύξηση των αποδοχών κατά €840 τον χρόνο για το ένα παιδί ή κατά €600 επιπλέον για το δεύτερο παιδί (σύνολο €1.440) αφορά μόνο τους εργαζομένους στον δημόσιο τομέα, καθώς στον ιδιωτικό τομέα δεν υπάρχει σχετική πρόβλεψη. Όσο για το επίδομα τέκνων, έχει συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια και όποιος τα πληροί υπολογίζει σε €336 έως €840 τον χρόνο ανά έτος.
Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής και του Ληξιαρχείου δείχνουν ότι το 2022 έκλεισε με το μεγαλύτερο έλλειμμα στο ισοζύγιο γεννήσεων – θανάτων από το 1931 μέχρι σήμερα. Οι γεννήσεις περιορίστηκαν (με βάση το Ληξιαρχείο) στις 77.100, ενώ οι θάνατοι ήταν (με βάση την ΕΛΣΤΑΤ) 140.292. Πρόκειται για τη δεύτερη χειρότερη επίδοση όλων των εποχών και όσον αφορά τον αριθμό των θανάτων. Για τη φετινή χρονιά τα διαθέσιμα στοιχεία προέρχονται από το Ληξιαρχείο και δείχνουν 41.389 γεννήσεις και 78.248 θανάτους για το πρώτο 7μηνο. Το έλλειμμα φθάνει ήδη στα 36.859 άτομα.
