Το καίριο

Η ιδιοπροσωπία του ελληνισμού, η πεμπτουσία της ζωής, κατά Οδυσσέα Ελύτη

Πήρε να χειμωνιάζει. Πλήθυναν οι άδειες καρέκλες γύρω μου. Έχω πιάσει γωνιά και πίνω καφέδες, φουμέρνοντας αντικρύ στο πέλαγος. Θα μπορούσα να περάσω έτσι μια ζωή ολόκληρη, αν δεν την έχω κιόλας περάσει.

Ανάμεσα σε μια παλιά ξύλινη πόρτα ξεβαμμένη απ᾿ τον ήλιο κι ένα κλωναράκι γιασεμιού τρεμάμενο που, έτσι και συμβεί να μου λείψουν μια μέρα, η ανθρωπότητα όλη θα μου φαίνεται άχρηστη. Σχεδόν σοβαρολογώ. Επειδή εδώ δεν πρόκειται πια για τη φύση, που αυτήν, πιστεύω, είναι πιο σημαντικό να τη διαλογίζεσαι παρά να τη βιώνεις, ούτε καν για την παράδοση. Πρόκειται για τη βαθύτερη εκείνη δύναμη των αναλογιών που συνέχει τα παραμικρά με τα σπουδαία ή τα καίρια με τα ασήμαντα, και διαμορφώνει κάτω από την κατατεμαχισμένη των φαινομένων επιφάνεια ένα πιο στερεό έδαφος, για να πατήσει το πόδι μου — παραλίγο να πω η ψυχή μου.

Μέσα σ᾿ ένα τέτοιο πνεύμα είχα κινηθεί άλλοτε, όταν έλεγα ότι ένα τοπίο δεν είναι όπως το αντιλαμβάνονται μερικοί κάποιο, απλώς, σύνολο γης, φυτών και υδάτων. Είναι η προβολή της ψυχής ενός λαού επάνω στην ύλη. Θέλω να πιστεύω ―και η πίστη μου αυτή βγαίνει πάντοτε πρώτη στον αγώνα της με τη γνώση― ότι, όπως και να το εξετάσουμε, η πολυαιώνια παρουσία του ελληνισμού πάνω στα δώθε ή εκείθε του Αιγαίου χώματα έφτασε να καθιερώσει μιαν ορθογραφία, όπου το κάθε ωμέγα, το κάθε ύψιλον, η κάθε οξεία, η κάθε υπογεγραμμένη, δεν είναι παρά ένας κολπίσκος, μια κατωφέρεια, μια κάθετη βράχου πάνω σε μια καμπύλη πρύμνας πλεούμενου, κυματιστοί αμπελώνες, υπέρθυρα εκκλησιών, ασπράκια ή κοκκινάκια, εδώ ή εκεί, από περιστεριώνες και γλάστρες με γεράνια.

Είναι μια γλώσσα με πολύ αυστηρή γραμματική, που την έφκιασε μόνος του ο λαός, από την εποχή που δεν επήγαινε ακόμη σχολείο. Και την τήρησε με θρησκευτική προσήλωση κι αντοχή αξιοθαύμαστη, μέσα στις πιο δυσμενείς εκατονταετίες. Ώσπου ήρθαμ᾿ εμείς, με τα διπλώματα και τους νόμους, να τον βοηθήσουμε. Και σχεδόν τον αφανίσαμε. Από το ένα μέρος τού φάγαμε τα κατάλοιπα της γραφής του και από το άλλο τού ροκανίσαμε την ίδια του την υπόσταση, τον κοινωνικοποιήσαμε, τον μεταβάλαμε σε έναν ακόμα μικροαστό, που μας κοιτάζει απορημένος από κάποιο παραθυράκι κάποιας πολυκατοικίας του Αιγάλεω. Δεν αναφέρομαι σε καμιά χαμένη γραφικότητα. Ούτε θυμάμαι να ᾿χω ζήσει σε καμιά καλή εποχή για να τη νοσταλγώ. Απλώς, δεν ανέχομαι τις ανορθογραφίες. Με ταράζουν. Νιώθω σαν ν᾿ ανακατώνονται τα γράμματα στο ίδιο μου το επώνυμο, να μην ξέρω ποιος είμαι, να μην ανήκω πουθενά. Τόσο πολύ αισθάνομαι να είναι η ζωή μου συνυφασμένη μ᾿ αυτήν την «υδρόγεια λαλιά», που δεν είναι παρά η οπτική φάση της ελληνικής λαλιάς, της ικανής με τη διπλή της υπόσταση να ομιλεί και να ζωγραφίζει συνάμα. Και που εξακολουθεί αθόρυβα όσο και δραστικά, παρά τις άνωθεν επεμβάσεις, να εισχωρεί ολοένα μέσα στην ιστορία και μέσα στη φύση που τη γέννησαν, έτσι ώστε να μετατρέπει τεράστιες ποσότητες παρελθόντος χρόνου σε παρόν, και να μετατρέπεται από το παρόν αυτό σε όργανο προικισμένο με τη δύναμη να οδηγεί τα στοιχεία της ζωής μας στην πρωτογενή, φυσική τους αλήθεια. Όμως, για να το αντιληφθεί αυτό κανείς, πρέπει να ᾿χει περάσει απ᾿ όλες τις διεργασίες, όσες απαιτούνται για να μπορεί να διακρίνει πού κείται το καίριο. Το καίριο στη ζωή αυτή κείται πέραν του ατόμου. Με τη διαφορά ότι αν δεν ολοκληρωθεί κανείς σαν άτομο ―κι όλα συνωμοτούν στην εποχή μας γι᾿ αυτό― αδυνατεί να το υπερβεί.

Η ιδιοπροσωπία του ελληνισμού, η πεμπτουσία της ζωής, κατά Οδυσσέα Ελύτη (από το δοκίμιό του «Τα δημόσια και τα ιδιωτικά»).

Η ελληνική λαλιά, η αυστηρά ορθογραφημένη και αξιοθαύμαστα ανθεκτική, ως οικουμενική γλώσσα, ως αέναη πηγή ζωής και αλήθειας.

Ο κατ’ ουσίαν ―και όχι κατ’ όνομα μόνο― άνθρωπος, το επέκεινα του ατόμου πρόσωπο.

Το καίριο, το κατά κανόνα λανθάνον, το τόσο λυτρωτικό και ψυχωφελές.

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου στην Αμοργό.

Share:

Facebook
Twitter
WhatsApp
Email

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Υπ. Εργασίας: Μέτρα προστασίας των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα από τον καύσωνα – Τι ισχύει

Στη λήψη έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα από τον καύσωνα, που αναμένεται να επικρατήσει από την Τρίτη 16 Ιουλίου 2024 έως την Παρασκευή 19 Ιουλίου 2024, προχωρά το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής

Πολύ υψηλός σήμερα ο κίνδυνος πυρκαγιάς για επτά περιφέρειες της χώρας

Σύμφωνα με το Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς που εκδίδει η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας (civilprotection.gov.gr), για σήμερα Τρίτη 16 Ιουλίου 2024, προβλέπεται πολύ υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς (κατηγορία κινδύνου 4) για τις εξής περιοχές: Περιφέρεια Κρήτης Περιφέρεια Αττικής Περιφέρεια Πελοποννήσου (ΠΕ Κορινθίας, ΠΕ

Κικίλιας: Επικίνδυνες οι καιρικές συνθήκες για εκδήλωση φωτιάς, το κακό μπορεί να συμβεί μέσα σε ελάχιστα λεπτά

Για καιρικές συνθήκες που συνθέτουν ένα επικίνδυνο κοκτέιλ για την εκδήλωση και κυρίως τη δραματική εξάπλωση πυρκαγιών, έκανε λόγο ο Βασίλης Κικίλιας κατά τη σημερινή ενημέρωση από το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης. Όπως σημείωσε, αύριο, Τρίτη, οι περιοχές Αττική, Ροδόπη, Λέσβος, Χίος, τα Ψαρά, η

Τι αλλάζει στον κόσμο με την απόπειρα δολοφονίας κατά Τραμπ

Η εικόνα του Ντόναλντ Τραμπ, περιστοιχισμένου από τους ανάστατους σωματοφύλακες του, να υψώνει τη γροθιά με αίματα στο πρόσωπο, έχοντας στο φόντο την αστερόεσσα, προορίζεται να περάσει στις εμβληματικές στιγμές της ιστορίας του φωτορεπορτάζ. Το ότι ο Ρεπουμπλικανός διεκδικητής της

Μετάβαση στο περιεχόμενο