Στην καρδιά του προβληματισμού βρίσκεται η απανθρακοποίηση. Δεν είναι μόνο τεχνικό εγχείρημα· είναι δομική αναδιάταξη του παγκόσμιου εμπορίου. Η επιλογή καυσίμου για τη ναυτιλία δεν αφορά μονάχα την αποδοτικότητα των μηχανών, αλλά διαμορφώνει νέες εξαρτήσεις, νέους νικητές και νέους ηττημένους. Το LNG, η μεθανόλη, η αμμωνία, το βιοκαύσιμο και το υδρογόνο —καθένα με τα κόστη, τους κινδύνους και τις πολιτικές του— αποτελούν ήδη αιτίες σύγκρουσης συμφερόντων. Όταν η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη, ούτε η πολιτική μπορεί να μείνει εκτός.
Την ίδια στιγμή, η γεωπολιτική επιστρέφει με ορμή. Η Ευρώπη το ανακαλύπτει εκ νέου, με καθυστέρηση, καθώς βλέπει τον εμπορικό στόλο της Κίνας να λειτουργεί ως γεωπολιτικό εργαλείο και τον πόλεμο στην Ουκρανία να αναδιατάσσει τις ροές φορτίου. Η Ευρώπη δεν απειλείται με παραδοσιακούς όρους — απειλείται μέσα από τη λειτουργία των ίδιων των δικτύων της. Η ευπάθεια των λιμανιών δεν αφορά μόνο υποδομές, αλλά είναι κυρίως θεσμική και στρατηγική.
Η απάντηση της ΕΕ, δυστυχώς, παραμένει κατακερματισμένη. Οι λιμένες της Βαλτικής λειτουργούν με αυστηρότερους κανόνες από εκείνους της Μεσογείου. Οι βόρειοι κόμβοι επενδύουν σε ανθεκτικότητα, την ώρα που στον Νότο κυριαρχούν ακόμη λογικές αποσπασματικών αναβαθμίσεων. Το αποτέλεσμα είναι ένα στρατηγικό κενό: τα λιμάνια λειτουργούν με εθνικές λογικές σε μια πραγματικότητα που απαιτεί υπερεθνική συνοχή.
Αν κάτι έγινε σαφές στη Θεσσαλονίκη, είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει επιτέλους κοινή στρατηγική λιμενικής πολιτικής. Και αυτή η στρατηγική δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε οικονομικά δεδομένα. Πρέπει να ενσωματώσει την ασφάλεια, την εξωτερική πολιτική, την τεχνολογική καινοτομία και –πάνω απ’ όλα– την πρόσβαση στην πληροφορία. Όπως εύστοχα σημείωσε ο καθηγητής Mageman, «αν δεν ξέρεις πού βρίσκεσαι, δεν μπορείς να χαράξεις πορεία». Η ΕΕ οφείλει να επενδύσει όχι μόνο σε υποδομές, αλλά και σε δεδομένα, σε διαλειτουργικά συστήματα, σε κοινά σενάρια κινδύνου.
Το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, με τη θέση του στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τις αναδυόμενες δυνατότητες του ως κόμβου μεταφορών, δεν ήταν τυχαία η επιλογή για το φετινό συνέδριο. Είναι παράδειγμα λιμένα με γεωστρατηγική βαρύτητα που μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο. Όμως το ζητούμενο δεν είναι ένα success story. Είναι μια συνολική ευρωπαϊκή αφήγηση.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Αν συνεχίσει να αντιμετωπίζει τα λιμάνια της ως «τεχνικά ζητήματα» ή ως τοπικές υποθέσεις, θα χάσει τον έλεγχο ενός από τα ελάχιστα εναπομείναντα συγκριτικά της πλεονεκτήματα. Αντιθέτως, αν επιλέξει να τα εντάξει σε μια νέα στρατηγική, τα λιμάνια μπορούν να γίνουν οι πύλες της ευρωπαϊκής κυριαρχίας στο νέο παγκόσμιο σύστημα. Όχι απλώς για να εξυπηρετούν πλοία. Αλλά για να καθορίζουν το παιχνίδι.
Γιώργος Σκορδίλης
Πηγή: Reporter.gr
